Doorgaan naar hoofdinhoud

25 jaar Kennisnet, 25 jaar digitalisering in het onderwijs

Tussen het eerste internetkastje aan de muur en nu ligt 25 jaar digitalisering in het onderwijs. Kennisnet stond midden in de ontwikkelingen en verschoof haar focus mee: van internetverbindingen voor scholen naar digitale leermiddelen, informatiebeveiliging en AI.

Door de redactie

Bijgewerkt op 12 november 2026
7 minuten lezen

Als ontwikkelaar van concrete producten voor scholen begon Kennisnet in 2001 dicht bij de praktijk. Een belangrijke opgave in die beginjaren was het daadwerkelijk aansluiten van scholen op internet. Dat ging niet zonder slag of stoot. Een zwart kastje bracht de oplossing en werd een herkenbaar onderdeel van die eerste fase. 

NL.tree heeft in opdracht van OCW, samen met Kennisnet, letterlijk scholen aangesloten op het internet. Op scholen kwam zo’n zwart kastje aan de muur: het Kennisnet-kastje. En docenten en leerlingen konden via Kennisnet een eigen e-mailadres krijgen.

Jean-Paul Jo, senior relatiemanager

De Verdieping 

Met de komst van internet op scholen kwam ook steeds nadrukkelijker de vraag op: hoe kunnen leraren digitale leermiddelen inzetten bij hun lessen. Jean-Paul: “Beste school, je hebt nu internet, wat kun je ermee?” Ook Stichting ICT op School hield zich bezig met de vraag hoe scholen ICT effectief konden inzetten, maar richtte zich daarbij meer op schoolbesturen en ICT-coördinatoren. Kennisnet en Stichting ICT op School fuseerden in 2006. Daarbij kwam onder meer Vier in Balans mee, inmiddels een bekend kennisproduct van Kennisnet. 

Een volgende ontwikkeling was de introductie van digitale leermiddelen. Kennisnet liet scholen zien welke digitale leermiddelen beschikbaar waren en hoe leraren die in hun lessen konden inzetten. De Verdieping, op de tweede etage, fungeerde daarbij als een soort innovatielab voor ICT-coördinatoren en docenten.  

Ook ontstonden er voorzieningen om digitale leermiddelen voor scholen toegankelijker te maken. Een daarvan was Entree. Wat begon als een single-sign-on-toepassing, groeide uit tot een voorziening die op grote schaal door het onderwijs wordt gebruikt. De eerste versie was gebouwd op maximaal 150.000 authenticaties per jaar. Inmiddels hebben we het over meer dan 1,2 miljoen unieke gebruikers van de dienst (2025). 

Met de groei van digitale leermiddelen werd ook de samenwerking in de educatieve keten belangrijker. Hoe zorg je dat digitale middelen goed beschikbaar zijn, systemen kunnen samenwerken en gegevens veilig worden uitgewisseld? In Edu-K maakten publieke en private partijen hierover afspraken. Kennisnet leverde expertise bij de verdere ontwikkeling van de keten. Later kreeg Edu-K een vervolg met Edu-V: het programma bouwt voort op de uitkomsten van Edu-K en richt zich op een eenvoudige, veilige en betrouwbare toegang tot en gegevensuitwisseling rond digitale onderwijsmiddelen. 

Dichter bij het onderwijs 

Kennisnet ging vaker rechtstreeks met scholen, leraren en schoolbesturen in gesprek over hun ICT-vragen, waardoor de verbinding met de onderwijspraktijk sterker werd. Tijdens een editie van de Nationale Onderwijs Tentoonstelling pakte Kennisnet groot uit om duidelijk te maken dat ze zich niet alleen met techniek bezighield, maar juist met de onderwijsinhoudelijke kant van ICT. Dat werkte. Voor scholen werd Kennisnet steeds meer een aanspreekpunt voor vragen over ICT en onderwijs. 

Daarbij groeide de aandacht voor professionalisering. In het ambassadeursprogramma bracht Kennisnet leraren en ICT-coördinatoren van verschillende scholen bij elkaar. Zij wisselden praktijkervaringen uit, verdiepten hun kennis over ICT in de les en hielpen vervolgens hun eigen collega’s verder. Tegelijkertijd ontstonden initiatieven rond open leermateriaal. Zo maakte Stichting VO-content veel gebruik van het door Kennisnet beheerde platform Wikiwijs. 

Mijlpaal op mijlpaal 

Naarmate ICT een steeds vanzelfsprekender onderdeel van het onderwijs werd, veranderde de aard van de vragen die de scholen hadden. Het ging niet langer alleen om de vraag hoe een leraar digitale middelen in de les kon gebruiken, maar steeds vaker om de voorwaarden die nodig zijn om ICT als school goed te organiseren. 

In de periode dat Kennisnet grootschalig moest reorganiseren, verschoof de doelgroep van de individuele docent naar schoolleiders en bestuurders, en werden naast het ministerie van OCW de PO-Raad en VO-raad belangrijke stakeholders. Hiermee kwam de school als organisatie steeds meer centraal te staan en werd Kennisnet een belangrijke gesprekspartner voor schoolbesturen. 

De omslag die wij maakten na de reorganisatie van 2012 was voor ons een enorme mijlpaal met veel impact op de organisatie. Daarna gingen wij ons veel meer op bestuurders richten en minder op docenten en leerlingen. Ook richting de Raden gingen we ons beter positioneren. Daar zat een bepaalde visie achter; een belangrijke ontwikkeling.

Toine Maes, oud-directeur

Zo werden de werkzaamheden van Kennisnet breder. Voorzieningen als Entree Federatie, eduroam en Edurep groeiden uit tot belangrijke onderdelen van de digitale infrastructuur van het onderwijs. Ook de samenwerking met andere organisaties op het gebied van ICT en digitale infrastructuur nam toe, waaronder met SURF.

Met de toenemende digitalisering van steeds meer onderwijsprocessen ontstonden vragen over welke persoonsgegevens scholen mochten delen en met wie en hoe zij die gegevens konden beveiligen. Kennisnet leverde een belangrijke bijdrage aan het ontwikkelen van standaarden hiervoor. Een goed voorbeeld hiervan is ECK iD, dat het met een ketenpseudoniem voor scholen en leveranciers makkelijker maakt om persoonsgegevens te beveiligen bij het gebruik van digitale leermiddelen. 

De verschuiving was ook zichtbaar in de ontwikkeling van nieuwe bijeenkomsten en van een congres als OnderwijsInzicht, waar scholen, bestuurders en andere partijen spreken over digitalisering. 

OnderwijsInzicht

Practice what you preach 

Een van de belangrijkste ontwikkelingen van de afgelopen tien jaar is de samenwerking met SIVON, waardoor Kennisnet en SIVON de vraag van scholen bundelen en samen werken aan een veilige internetinfrastructuur. Zoals bij de dienst Veilig Internet: SIVON organiseert de gezamenlijke inkoop van internetverbindingen, terwijl Kennisnet het Nationaal Dienstencentrum (NDC) ontwikkelt en beheert, waar deze verbindingen centraal worden beveiligd. Daarbij wordt ook gebruikgemaakt van onderdelen van de SURF-infrastructuur. Inmiddels zijn meer dan duizend schoollocaties op deze voorziening aangesloten. 

Met de eerste ISO-certificering kon Kennisnet als vertrouwde partij extern aantonen dat de informatiebeveiliging professioneel was georganiseerd. 

Wij wilden de trusted party zijn, onderdeel van de ICT-basisinfrastructuur. In die tijd hebben we ook gezegd: “Practice what you preach, it better be good; wij gaan ons certificeren.” Dus onze eerste ISO-certificering op het gebied van informatiebeveiliging stamt uit 2017. We wilden de boel echt goed op orde hebben in die basisinfrastructuur.

Marianne Mulder, directeur operations

De afspraken tussen scholen en leveranciers werden eveneens steeds belangrijker. Kennisnet ontwikkelde de Dienst Verwerkersovereenkomsten (DVO): een beveiligde omgeving  waarin leveranciers verwerkersovereenkomsten aanbieden die schoolbesturen op één plek kunnen beoordelen, ondertekenen en beheren. Zo kregen schoolbesturen meer overzicht en werd het eenvoudiger om afspraken over de verwerking van persoonsgegevens vast te leggen en te beheren. 

Ook op schoolniveau kwam er meer aandacht voor privacy en informatiebeveiliging. Met het Normenkader Informatiebeveiliging en Privacy (IBP) ondersteunt Kennisnet scholen om hun digitale veiligheid te verhogen en de gegevens van medewerkers en leerlingen te beschermen. Behalve met concrete richtlijnen voor technische beveiliging helpt het normenkader scholen om informatiebeveiliging en privacy structureel onderdeel te maken van hun beleid en van de dagelijkse werkzaamheden. 

De coronapandemie liet vervolgens zien hoe snel de rol van Kennisnet kan veranderen als het onderwijs voor nieuwe, urgente vragen komt te staan. Met onder meer Les op afstand en de snelle levering van Chromebooks (samen met SIVON) werden scholen tijdens de crisis op weg geholpen. 

Inmiddels zorgt generatieve AI voor grote veranderingen in het onderwijs. En Kennisnet beweegt mee. Met kennis, advies en praktische hulpmiddelen, zoals de Wegwijzer digitale geletterdheid, worden scholen ondersteund bij de digitale ontwikkeling en een verantwoorde inzet van AI. Tegelijkertijd werkt Kennisnet aan een veilige AI-infrastructuur voor het onderwijs. 

Kennisnet 25 jaar logo

Op naar de volgende 25 jaar 

Kennisnet zal scholen en sectoren blijven ondersteunen bij weer nieuwe vraagstukken, bijvoorbeeld rond publieke regie en autonomie, flexibilisering van het onderwijs, inzet van AI en digitale veiligheid. De centrale vraag daarbij blijft welke digitale voorzieningen, afspraken en kennis scholen nodig hebben om technologie veilig te blijven gebruiken en aan wet- en regelgeving te kunnen blijven voldoen. 

Digitalisering is meer en meer een hoofdthema geworden voor de maatschappij en de onderwijssector. Kennisnet is één van de partijen die het onderwijs ondersteunen en versterken op dat thema. En wij werken dan ook steeds meer en nauwer samen met die partijen, zodat schoolorganisaties in staat zijn om regie te pakken op de digitalisering in het onderwijs.

Larissa Zegveld, directeur

Verder lezen

Bekijk hier alle diensten en samenwerkingen van Kennisnet.

Verder praten

Stel je vraag of praat mee op Onderwijsnetwerk digitalisering

De onderwerpen waarover wij publiceren