- Stappenplan
- |
- Artificial intelligence
- |
- po
- vo
Werken met het raamwerk AI-geletterdheid
Het verantwoord kunnen inzetten van AI of het maken van doordachte keuzes rondom AI vereist nieuwe kennis en vaardigheden van leraren en ander onderwijspersoneel. Dit wordt ook wel AI-geletterdheid genoemd. Volgens de Europese AI-verordening moeten organisaties, waaronder scholen, ervoor zorgen dat medewerkers voldoende AI-geletterd zijn. We leggen hier uit hoe je kunt werken aan AI-geletterdheid op school aan de hand van het raamwerk AI-geletterdheid.
Door Astrid Buijs, Michel Cents
Competenties
Hoe weet je nou wat je moet kunnen en weten om jezelf AI-geletterd te noemen? Daarvoor kun je het raamwerk AI-geletterdheid voor het primair en voortgezet onderwijs gebruiken. Het raamwerk bestaat uit een aantal competenties die voor iedereen gelden: kundig, kritisch en creatief. Daarnaast is er de competentie professioneel. Professioneel heeft een eigen invulling voor specifieke groepen zoals leraren, schoolleiders en ondersteunend personeel. Deze competentie wordt in een later stadium uitgewerkt.
Download het raamwerk AI-geletterdheid inclusief toelichtingen (pdf)
Competenties van AI-geletterdheid
Drie niveaus
In het raamwerk onderscheiden we verschillende niveaus van AI-geletterdheid. De AI-verordening vraagt om AI-geletterdheid op basisniveau van alle medewerkers in de school. Wie daarnaast AI-geletterd moet zijn op gevorderd of expertniveau hangt af van de keuzes en ambities van de school op het gebied van AI. Wel is het belangrijk dat kennis en vaardigheden op deze niveaus binnen het team aanwezig zijn
- Basisniveau. Dit niveau is gericht op leraren en onderwijsondersteunend personeel die AI-systemen niet direct in hun werk gebruiken. De focus ligt op het ontwikkelen van een fundamenteel begrip van de technologie en haar maatschappelijke impact. Kernindicatoren zijn: kennis over de gevolgen van AI op mens en maatschappij, kennis over de basisprincipes van AI en kennis over de sterktes en zwaktes van AI. Het doel is om een gefundeerd oordeel te kunnen vormen over (de uitkomsten van) AI en veilig om te gaan met de veranderende omgeving.
- Gevorderd niveau. Dit niveau is bedoeld voor leraren en onderwijsondersteunend personeel die AI actief inzetten in hun dagelijkse praktijk, bijvoorbeeld voor het genereren van lesmateriaal. Naast de basiskennis vereist dit niveau vaardigheden om bijvoorbeeld te kunnen interacteren met een AI-systeem en de output van AI te kunnen beoordelen, maar ook kennis om AI bewust in te kunnen zetten in de lespraktijk.
- Expertniveau. Dit niveau is voor leraren en onderwijsondersteunend personeel die zelf AI-systemen bouwen, aanpassen of vibecoden, of hierover lesgeven in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs. Zij hebben bijvoorbeeld diepgaande technische kennis van algoritmes en modeltraining nodig en vaardigheden om te kunnen programmeren.
De competenties in relatie tot de verschillende niveaus van AI-geletterdheid
“Ik gebruik geen AI, dus ik hoef er ook niks van te weten”
Deze gedachtegang is begrijpelijk, maar in de huidige onderwijspraktijk gaat dit niet meer op. Zelfs leraren die bewust kiezen voor een AI-vrije klas, zijn onderdeel van een context waar AI ook deel vanuit maakt. Leerlingen gebruiken immers wel AI-tools: voor huiswerk, samenvattingen en het schrijven van werkstukken.
Leraren die zelf geen AI gebruiken, moeten dus wel in staat zijn om hun curriculum en toetsing aan te passen aan een wereld met AI. Zonder basiskennis over AI kunnen leraren geen onderscheid maken tussen eigen inzicht en gegenereerde tekst, en missen zij de kennis en vaardigheden om leerlingen kritisch te laten reflecteren op hun eigen gebruik.
Doorontwikkeling raamwerk
De competentie Professioneel wordt nog verder uitgewerkt. Deze gaat over het verantwoord inzetten van AI op een manier die past bij jouw functie of rol, taken en verantwoordelijkheden. De inhoud hiervan kan dus per functie of rol verschillen. Voor leraren zullen we de invulling van Professioneel baseren op de pedagogisch-didactische kennis en vaardigheden die zij nodig hebben in hun werk. Daarnaast werken we een beperkt aantal andere, herkenbare rollen uit waarvoor andere kennis en vaardigheden nodig zijn. Deze uitwerkingen kunnen worden gebruikt als voorbeeld om aan te passen op basis van de specifieke schoolsituatie.
Toolkit
Ga je voor het eerst werken aan AI-geletterdheid op school? Dan kun je gebruikmaken van onze toolkit. Met de onderdelen uit deze toolkit kun je de ontwikkelbehoeften rond AI-geletterdheid op jouw school in kaart brengen en prioriteren. Hiermee leg je de basis voor passende, verdere professionalisering van het team. De toolkit bestaat uit de volgende onderdelen:
- Raamwerk AI-geletterdheid inclusief toelichtingen
- Compacte versie Raamwerk AI-geletterdheid
- Zelfevaluatie basisniveau
- Presentatie teamsessie AI-geletterdheid
- Achtergrond en totstandkoming Raamwerk AI-geletterdheid
Raamwerk AI-geletterdheid – inclusief toelichtingen
pdf | 581.45 KB
Download het raamwerk AI-geletterdheid voor het primair en voortgezet onderwijs inclusief toelichtingen.
Raamwerk AI-geletterdheid – compact
pdf | 173.25 KB
In deze compacte versie van het raamwerk heb je per niveau in één oogopslag een overzicht van alle bijbehorende competenties en indicatoren.
Zelfevaluatie AI-geletterdheid
pdf | 71.77 KB
Aan de hand van deze zelfevaluatie kun je nagaan in hoeverre je beschikt over de kennis en vaardigheden die horen bij het basisniveau AI-geletterdheid.
Presentatie teamsessie
pptx | 14.56 MB
Met deze PowerPoint kun je eenvoudig een teamsessie AI-geletterdheid organiseren waarmee je de ontwikkelbehoefte voor het behalen van het basisniveau in kaart brengt.
Achtergrond en totstandkoming
pdf | 1.21 MB
Het raamwerk AI-geletterdheid voor het po en vo is gebaseerd op het AI-GO! raamwerk van het Groeifonds programma Npuls. In dit document lees je hoe we de vertaling voor het primair en voortgezet onderwijs hebben gemaakt en welke keuzes daaraan ten grondslag liggen.
Tips en adviezen
AI-geletterdheid is niet klaar na één training. Het heeft continu aandacht nodig en de rol van management is daarbij cruciaal. Daarnaast is het belangrijk dat je je niet gek laat maken. Doe wat past bij je school en houd het volgende in het achterhoofd:
- Er is geen verplichting om te meten. Je bent niet verplicht om te meten waar je staat met AI-geletterdheid, maar het is wel handig voor jezelf om een idee te krijgen waar je staat als team en hoe je verder wilt.
- Er is geen noodzaak tot certificering. Certificering is niet verplicht, maar het is wel verstandig om straks bij te houden welke professionaliseringsactiviteiten je hebt aangeboden voor welke groepen.
- Er zijn geen verplichte trainingen. Er zijn geen verplichte trainingen die je moet volgen. Trainingen kun je dus op verschillende manieren organiseren. Bijvoorbeeld door interne experttrainingen laten verzorgen voor het hele team of voor delen van het team of individuen. Ook kan je werken met externe experts die je hiervoor inhuurt.
- Interne registratie volstaat. Houd bij wat je voor wie organiseert zodat je goed kunt aantonen dat de personen die gebruik maken van AI-systemen daar ook voldoende kennis en vaardigheden voor hebben.
Webinar
Werken met het raamwerk voor AI-geletterdheid
Verder lezen
Stappenplan professionalisering
Gespreksleidraad externe ondersteuning
Schoolafspraken over het gebruik van AI
Onderdeel van de Wegwijzer ‘AI in het onderwijs’
