- Praktijkvoorbeeld
- |
- Technologische innovatie
- |
- po
- vo
VR en AR op school: ruimte geven aan het experiment
Werk je op jouw school al met virtual, augmented of extended reality? Dan herken je dit misschien: een VR-bril en AR-toepassingen hebben iets onweerstaanbaars voor leerlingen, maar het is nog niet gemakkelijk om dit soort middelen echt goed te integreren in het onderwijs. Het Montessori College in Nijmegen doet mee aan het onderzoeksproject ‘Adding a layer to learning’ om een stap verder te zetten met de inzet van virtual en augmented reality.
Door Els Booij
Onderzoek laat zien dat VR en AR leuk en motiverend zijn voor leerlingen. Met name bij vakken waar je practica volgt, proeven doet of prototypes maakt zijn positieve effecten te zien. Maar in de praktijk wordt XR – extended reality, de verzamelnaam voor VR- en AR-toepassingen – relatief weinig ingezet.
In het vierjarige programma ‘Adding a layer to learning’ wordt onderzocht hoe docentprofessionalisering kan helpen om deze technieken effectiever toe te passen in het lesprogramma. Leraren volgen een traject van enkele sessies en ontwerpen lessen waarin ze XR toepassen. Zo wordt onderzocht welke competenties binnen een school nodig zijn voor goed onderwijs met virtual en augmented reality. Toepassen van XR vraagt iets van leraren én de schoolleiding.
Buitenwereld naar binnen halen
“Bij Montessori-onderwijs hoort het idee dat leren niet alleen plaatsvindt op school, maar ook buiten de school,” zegt Boaz Janssen, schoolleider havo/vwo van het Montessori College. “Maar je kunt dat niet altijd organiseren. Dus hoe halen we die buitenwereld naar binnen? Dat zou ook kunnen met behulp van VR.”
Experimenteren en vernieuwen
“Wij zijn van oudsher een vernieuwende school en aansluiting bij dit soort initiatieven kan voor ons altijd interessant zijn, aangezien we ook een relatief kleine school zijn. Op deze manier kunnen we weer een stap zetten in onze professionalisering. Wel moet je jezelf als school altijd even afvragen of je vooraan wil staan bij elk experiment. We zitten nog duidelijk in de experimenteerfase, maar we zien hier wel toekomst in. VR is inzetbaar als lesvorm in de klas, maar je kunt het ook gebruiken om laaggeletterdheid te herkennen.”
Hoe halen we de buitenwereld naar binnen? Dat zou ook kunnen met behulp van VR.
Bij het Montessori College is Lino van Enckevort degene die deelneemt aan het project. Hij is docent biologie en science en al langer geïnteresseerd in toepassing van VR. De school had al 4 VR-brillen en hij wilde ze meer in gaan zetten in de les. “Binnen het project ging het voor mij om 3 dingen: hoe ontwerp ik een les, hoe kan ik zoiets laten slagen én wat levert dit uiteindelijk op bij leerlingen? Ik heb gewerkt aan sciencelessen over de anatomie van het skelet en heb gezocht naar geschikte content voor VR.”
Content zoeken
Steeds afwegen of VR genoeg oplevert
“Je kunt gebruikmaken van bestaande leskoffers, maar ik wil uitgaan van de informatie die ik wil geven, niet van de informatie die een leskoffer biedt. Het project heet ook ‘adding a layer’. Het is iets extra’s dat op dat moment toegevoegde waarde heeft. Als die waarde ontbreekt, dan maar iets minder VR als dat beter is voor de les. Dus op het moment dat ik een mooie VR-omgeving vind, stel ik mezelf de vraag: levert dit genoeg op, meer dan het alternatief zoals een gewoon plaatje of een 3D-model in de klas? Dat is steeds de afweging. Maar ik ben wel een aantal dingen tegengekomen waar ik enthousiast van ben geworden en die heb ik ook toegepast.”
Co-creatie, ondersteuning en onderzoek
Julia van Leeuwen is onderzoeker bij het GION Onderwijs/Onderzoek van Rijksuniversiteit Groningen en verbonden aan dit project. Voor haar is de vraag welke competenties leraren nodig hebben om XR in te zetten. “We ontwikkelden in co-creatie met experts uit scholen een methode die leraren ondersteunt bij het ontwikkelen van lessen. We testten het proces een aantal keren en dat bieden we nu uiteindelijk als aanpak waar leraren en scholen mee aan de slag kunnen.”
“Deelnemers doen mee aan een docentprofessionaliseringstraject van 6 sessies. Ze vullen vragenlijsten in tijdens dit traject en zo onderzoeken we wat er gebeurt met hun competenties. We kijken ook wat er bij leerlingen gebeurt met hun kennis en motivatie.”
Het zou heel fijn zijn als er één plek is waar alle content te vinden is. Of dat bestaande lesmethodes ook content voor XR structureel aanbieden.
“Er is al het een en ander bekend over de inzet van VR en AR in onderwijs. Het kan echt helpen om leerstof beter te onthouden, leerlingen zijn gemotiveerd en er is ook een positief effect op samenwerkingsvaardigheden.
“In het traject ondersteunen we de deelnemers bij het maken van de lessen, maar ook met informatie en documentatie die we beschikbaar hebben over VR- en AR-applicaties. Zodat ze ook een goede keuze kunnen maken welke applicatie ze kiezen, mochten ze dat nog niet gedaan hebben. We hebben ook een aantal koffers met materialen en brillen te leen die ze zelf kunnen uitproberen in de klas.”
XR als innovatie in STEM-didactiek
“Dit onderzoek past bij de innovaties in STEM-didactiek (Science, Technology, Engineering & Mathematics). Bij prototyping kan XR heel goed werken. Als je in je eigen prototype rond kan lopen, dan heeft dat een positief effect op de motivatie van leerlingen. Bij dit soort vakken is een combinatie met VR en AR goed te maken.”
Lino heeft dit ook ervaren: “Leerlingen die bij ons werken met 3D-printers, maken hiervan een 3D-model en dat kun je ook naar een VR-omgeving zetten. Allemaal heel elementair, maar toch geeft dit een enorme wow-factor.”
Integreren of aanpassen van bestaande lessen
Waar liepen deelnemers tegenaan bij hun professionalisering? Julia: “Dan kom ik toch ook op het punt van de goede content. In onze lessenserie willen we steeds een stap verder zetten, maar als je als deelnemer nog geen goede content hebt gevonden, heb je ook minder aan de uitleg over een goede lesopbouw bijvoorbeeld. Dan stapelt zich dat een beetje op. We hebben het traject daar nu op aangepast. We kijken nu bijvoorbeeld naar lesthema’s die voor meer vakken bruikbaar zijn, zoals het thema ‘afvalvrije school’. Ook focussen we meer op het integreren van XR-content in je bestaande lessen en geven we voorbeeld-lesplannen, zodat je je lessen niet helemaal opnieuw hoeft te ontwerpen.”
“Je kunt ook zelf een VR-omgeving bouwen voor je lessen, maar dat is niet het doel van dit project en dat is ook best ambitieus. Leraren die dat willen, krijgen wel handvatten hoe ze dit kunnen aanpakken en we analyseren het materiaal dat ze maken.”
Regeldingen kosten ook tijd
Lino: “Een lessenserie maken is best eenzaam om te doen en het kost tijd. En ik wil dingen goed geregeld hebben, met brillen die privacytechnisch in orde zijn. Dus ik heb ook veel met de ICT-afdeling om de tafel gezeten. Daarnaast willen we natuurlijk dat dit iets wordt voor de langere termijn, voor de hele organisatie. Met dat soort vragen heb ik me beziggehouden.”
“Het zou voor mij mooi zijn als er een soort toolbox komt waarin ik dit soort dingen terugvind. En dan bedoel ik niet eens dat je content gaat maken, maar wél dat je sturing kan geven aan het proces. Waar moet je rekening mee houden? Welke middelen kan je gebruiken? Waar vínd ik goede content?”
Julia: “Het zou heel fijn zijn als er één plek is waar alle content te vinden is. Of dat bestaande lesmethodes ook content voor XR structureel aanbieden. Dat zou voor ons dan ook weer perfect zijn om verder te onderzoeken.”
Experiment met grote bijvangst voor de school
Lino: “In het algemeen is dit project natuurlijk heel waardevol voor onze school, er is een enorme bijvangst. Op die internetfora kwam ik heel gave dingen tegen over bijvoorbeeld aardrijkskunde. Daar heb ik dan zelf helemaal niets aan op dat moment, maar ik geef dat natuurlijk wel als tip aan mijn aardrijkskundecollega.”
De VR-bril moet niet iets zijn voor de open dag, maar echt onderdeel worden van de lessen.
“Er gebeurt ook iets op het moment dat ik weer met mijn VR-brillen door de gang loop. Collega’s zien het ook, leerlingen zien het ook en zijn jaloers. Ze vragen wanneer zij nu eindelijk die VR-brillen op mogen. Kijk, dan wordt het natuurlijk weer meer een gimmick dan een echt onderdeel van de les, maar dat is nu niet erg. Je wil dat het enthousiasme van de leerlingen de reden wordt voor docenten dat ze het gaan gebruiken. Dat werkt vaak beter. En je moet toe naar het sneeuwbaleffect. Als meer klassen VR gaan inzetten, komt er hopelijk ook weer meer content.”
Ambities voor de komende jaren
Hoe gaat de inzet van VR eruit zien de komende jaren en wat hoopt het Montessori College? “Wat mij betreft gaan we die VR-bril niet meer alleen laten zien tijdens de open dag, maar wordt het echt een onderdeel van onze lessen. Dat er bij wijze van spreken een vaste plek is in een lokaal waar je alle spullen hebt staan. Het is echt zo: zodra ik iets op een andere manier aanbied dan normaal, blijft het beter hangen. VR kan zo’n manier zijn. Maar ook weer niet bij elke les, want dan wordt het zo’n Kahoot die je elke les gaat inzetten.”
Boaz hoopt als schoolleider dat VR in het onderwijs zich de komende jaren verder ontwikkelt. “Ik zie voor me dat we kinderen in de klas in een veel meer levensechte situatie kunnen plaatsen, een plek waar ze echt kunnen oefenen. En ik hoop dat wij als school dan een goed beeld hebben hoe we zoiets kunnen aanvliegen en welke keuzes wij dan moeten maken. Dit zal ook per vak verschillen.”
Meer weten en meedoen aan het onderzoeksproject?
Het onderzoeksproject loopt nog 2 jaar. Heb je interesse om deel te nemen? Dan kan dit jaar en volgend schooljaar nog kosteloos. Vanuit het programma krijg je docentprofessionalisering en ondersteuning bij het maken of aanpassen van lessen met behulp van VR en AR. In 6 sessies wordt een lessenserie van 3 lessen gemaakt, die je test in de les. Je kunt daarbij materialen lenen en uitproberen. Ook vul je vragenlijsten in ten behoeve van het onderzoek.
Kijk op https://addingalayer.wordpress.com/ of mail naar adding-a-layer@rug.nl