Doorgaan naar hoofdinhoud
  • Onderzoek
  • |
  • Beleid en organisatie
  • |
  • po
  • vo
  • mbo

Welbevinden van leerlingen en studenten bij afstandsonderwijs

Leerlingen en studenten die zich goed en veilig voelen leren beter. Ook als ze les op afstand krijgen. Tijdens de periode van afstandsonderwijs kwam het welbevinden van sommige leerlingen onder druk te staan. Waar kwam dit door? En hoe kun je als school het welbevinden van je leerlingen of studenten bevorderen?

Lotte Dondorp

Door Lotte Dondorp

24 juni 2021
6 minuten lezen

Niet bij alle leerlingen was sprake van een verminderd welbevinden toen de scholen sloten. Sommige leerlingen voelden zich thuis juist prettiger. Bijvoorbeeld omdat zij op school gepest werden of te veel of te weinig werden uitgedaagd. Voor veel kwetsbare leerlingen had de schoolsluiting daarentegen een veel negatiever effect. Leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften, met gedrags- en psychische problemen en met stress binnen het gezin misten hulp en ondersteuning en de veiligheid van school. 

Geleerde lessen uit onderzoek

Gevoelens van verbondenheid, autonomie en competentie zijn belangrijke voorwaarden voor het welbevinden van leerlingen. In de geleerde lessen gaan we op basis van diverse nationale en internationale onderzoeken na wat voor effect de schoolsluiting heeft gehad op deze voorwaarden en hoe scholen daar in de toekomst rekening mee kunnen houden bij het aanbieden van flexibel onderwijs.

Verbondenheid

De verbondenheid met de leraar en klas- en studiegenoten kwam tijdens les op afstand al snel onder druk te staan. Belangrijke ontwikkelingstaken voor kinderen en jongeren, zoals vrienden maken, leren samenwerken en samen conflicten oplossen, vielen weg. Veel leerlingen en studenten gaven aan dat zij sociale contacten misten. Eenzaamheidsklachten namen daardoor toe.

Autonomie

Sommige leerlingen en studenten gaven aan een groter gevoel van hun autonomie te ervaren tijdens de periode van afstandsonderwijs. Ze vonden de toegenomen vrijheid en flexibiliteit prettig en konden meer zelf bepalen hoe zij hun dag wilden indelen. Maar er waren ook leerlingen die het lastig vonden om initiatief te tonen en om hulp te vragen als zij ergens mee zaten, of die niet goed tot leren kwamen door een gebrek aan structuur en duidelijkheid of het ontbreken van een goede werkplek. Mogelijk heeft dit de gevoelens van autonomie negatief beïnvloed.

Competentie

Tijdens de periode van het afstandsonderwijs was het voor sommige leerlingen en studenten niet altijd duidelijk wat er van hen verwacht werd. Dit had een negatief effect op hun welbevinden. Aan de andere kant werd het welbevinden vergroot doordat er ook ruimte was voor kleinere klassen en instructiegroepen en doordat leerlingen de hele dag door vragen konden stellen. Belangrijk was dan wel dat leerlingen niet te lang hoefden te wachten op een reactie of feedback van de leraar.

Bevindingen per sector

Wat zien we in nationale en internationale onderzoeken met betrekking tot het welbevinden van leerlingen en studenten bij afstandsonderwijs? We lichten een aantal opvallende zaken uit. 

Primair onderwijs 

Leerlingen in het primair onderwijs hadden er moeite mee dat ze hun klasgenoten en vriendjes en vriendinnetjes veel minder zagen:

  • “Ik zag wel bij de kinderen die het al zwaarder hebben sociaal-emotioneel, dat sommigen het echt lastig hebben gehad.”
  • “En die kinderen vonden het juist heel erg fijn om weer terug te komen. je zag het meteen, zij zijn zo blij. Die kinderen hebben baat bij het weer op school les krijgen en hier met leeftijdsgenootjes kunnen spelen.”
  • “Dat ik niet meer naar school kon en dat ik minder mijn vrienden zag. Dat ik niet meer kon voetballen bij de voetbalclub.”

Voortgezet onderwijs

Ook leerlingen in het voortgezet onderwijs hadden het meeste last van het gebrek aan contact met vrienden en leeftijdsgenoten.

  • “Ik vond het verschrikkelijk dat ik alleen contact had met mijn ouders.”
  • “De Zoom-lessen op school. Werkelijk waar verschrikkelijk. Je zag bijna niemand meer behalve je familie. Ook kwam je amper buiten en had je te weinig beweging.”
  • “Door de coronacrisis ben ik veel vrienden verloren of zijn we uit elkaar gegroeid.”
  • “Het niet kunnen doen wat ik écht graag had willen doen. Ik zit in mijn eindexamenjaar en al m’n vrienden worden 18. Dit zou de leukste tijd van ons leven moeten zijn, maar we kunnen precies niks. Daar baal ik heel erg van. 

Middelbaar beroepsonderwijs

Studenten uit het mbo konden vaak belangrijke praktijkgerelateerde onderdelen van hun studie zoals de stages niet meer volgen. Dat maakte ze onzeker over het vervolg van hun opleiding. Sommige leerlingen zagen ook positieve kanten aan het thuis werken.

  • “Ik weet niet wat we in september moeten doen, mogen we naar school of niet en gaat mijn stage dan wel door?”
  • “Positief aan de coronacrisis vind ik dat ik nu met school meer tijd heb op om zelfstandig te werken. Omdat ik het op school soms te lastig vind om me te kunnen concentreren. En ik kan nu meer buiten zijn met de hond of gewoon even naar het bos een stuk wandelen.” 

Uit: Didactief, Universiteit Leiden, Save the Children.

Need Supportive Teaching

Volgens de zelfdeterminatietheorie is de mate waarin mensen intrinsiek gemotiveerd zijn afhankelijk van de vervulling van 3 psychologische basisbehoeften: verbondenheid, autonomie en competentie. Lesgeven op basis van deze theorie heet Need Supportive Teaching. Leerlingen en studenten komen beter tot leren als ze veiligheid, verbondenheid en waardering ervaren, als ze zelf invloed hebben op wat ze doen, en als ze het gevoel hebben dat ze in staat zijn taken goed uit te voeren. Het welzijn van leerlingen en studenten wordt vergroot als aan deze basisbehoeften is voldaan.

Tips en adviezen

Wat kun je bij afstandsonderwijs doen om een veilig en stimulerend leerklimaat te bieden om daarmee het welbevinden van leerlingen te bevorderen? En hoe houd je het welbevinden van leerlingen in de gaten? 

  • Zoek actief contact met leerlingen en studenten.
    Het is belangrijk dat de school actief contact zoekt met leerlingen en studenten. Ook buiten de lessen om. Zorg ook voor verbinding tussen leerlingen onderling. Investeren in contactmomenten zoals een dagstart, dagafsluiting, individuele coachmomenten en virtuele omgevingen waar leerlingen en studenten elkaar kunnen ontmoeten, kan een groot verschil maken en gevoelens van verbondenheid vergroten.
  • Bied keuzes.
    Vergroot het gevoel van autonomie door leerlingen en studenten zelf keuzes te laten maken over hoe zij leren of een taak oppakken. Leg uit waarom leerlingen en studenten bepaalde opdrachten krijgen en verbind de schooltaken aan onderwerpen die ze interessant vinden of die passen bij doelen die ze zelf willen bereiken. Laat leerlingen bijvoorbeeld een presentatie maken met gebruik van social media of laat studenten een interessante online bijeenkomst verzorgen voor hun eigen familieleden.
  • Bied voldoende structuur.
    Met het bieden van structuren worden gevoelens van competentie versterkt. Hanteer duidelijke regels, wees beschikbaar voor vragen, geef stap voor stap instructie en stem dat af op wat de leerling of student nodig heeft. 
  • Zorg dat alle leerlingen en studenten worden bereikt.
    Houd het welzijn van leerlingen of studenten met leer- en gedragsmoeilijkheden, met psychische problematiek of met een moeilijke thuissituatie in de gaten. Zij lopen het gevaar bij les op afstand in een extra kwetsbare situatie terecht te komen. Sommige leerlingen hebben extra aandacht nodig of een veilige plek op school. Zorg dat je die plek kunt bieden en kinderen tijdig naar school haalt als dat beter is voor hun welbevinden. Lees op lesopafstand.nl meer over mentale ondersteuning aan leerlingen en studenten.

Praktijkvoorbeelden

  • Rector Patricia en mentor Lydia van het Bernard Lievegoed College in Maastricht vertellen hoe zij het welzijn van hun leerlingen monitoren tijdens afstandsonderwijs. Lees het praktijkvoorbeeld op voortgezetleren.nl.
  • Het Niftarlake College in Maarssen besteedde tijdens het afstandsonderwijs extra aandacht aan de sociaal-emotionele ontwikkeling van hun leerlingen. Hoe deden ze dat? Lees meer op voortgezetleren.nl

Bronnenlijst

We baseerden onze artikelen over de effecten van afstandsonderwijs op nationaal en internationaal onderzoek over afstandsonderwijs tijdens de coronacrisis.

pdf | 141.28 KB

De onderwerpen waarover wij publiceren