- Opinie
- |
- Technologische innovatie
- |
- po
- vo
- mbo
'Zelf toekomstscenario's schetsen rond digitalisering: een must voor het onderwijs’
De snelheid waarmee technologieën elkaar opvolgen, elkaar beïnvloeden en zich doorontwikkelen, vraagt om een nieuwe vaardigheid. Bestuurders en schoolleiders moeten nadenken over toekomstscenario's en zich voorbereiden op wat komen gaat.
Door Larissa Zegveld
Digitalisering was 25 jaar geleden nog iets nieuws. We keken vol verwachting naar ICT-ontwikkelingen, benieuwd wat dit onze maatschappij en het onderwijs zou gaan bieden. De hele digitaliseringsgolf en de komst van internet, betekende ook de start van Kennisnet. Als ik zie hoe mijn eigen kinderen nu omgaan met technologie, vraag ik me oprecht af of zij het woord ‘digitalisering’ over 25 jaar nog zullen gebruiken. Voor hen is digitale technologie een vanzelfsprekend onderdeel van hun leven.
Technologische trends duiden
Bij Kennisnet brengen we al jaren de technologische trends voor het onderwijs in beeld. Ook onze collega’s van SURF doen dit. We duiden de trends, bespreken ze en geven adviezen over hoe te handelen. Toch is dat niet voldoende. Als we alleen maar beschrijven wat er gebeurt of binnenkort staat te gebeuren, is de kans levensgroot dat de onderwijssector de grip op ontwikkelingen verliest.
De introductie van ChatGPT – toch alweer sinds 2022 onder ons – was wat dat betreft een eye-opener. Ineens was AI beschikbaar als tool voor leerlingen en ze gebruikten het. Ook de invloed van techbedrijven en uitgeverijen en de rol die ze spelen in de ontwikkeling van onderwijssoftware raakt onze sector. Inmiddels kunnen we wel stellen dat AI een stroomversneller is voor allerlei ontwikkelingen. Maar wat wordt de volgende gamechanger en hoe kan die het onderwijs veranderen? Daarover moeten we nu als sector over nadenken. Dat kan met scenariostudies.
Toekomstscenario’s
Toekomstscenario’s zijn niet bedoeld om de toekomst te voorspellen of te bepalen, want dat kan niet. Maar ze kunnen wel dienen als denkkader. Ik noem een paar voorbeelden waarvoor meerdere scenario’s denkbaar zijn:
- Wat is de impact van het verzamelen van hoogpersoonlijke data in het onderwijs?
- Wat als smart glasses net zo normaal worden als smartphones vandaag zijn?
- Wat als leerlingen net zo snel of sneller leren omgaan met AI-toepassingen dan de leraar?
Bij elk van voorgaande vragen weten we het antwoord niet. Maar als we nadenken over de mogelijkheden en deze bespreken, wordt vaak wel duidelijk welke toekomst we wenselijk of onwenselijk vinden. Op basis van daarvan kunnen we sturen, nog vóórdat een technologie breed wordt ingevoerd. Zo helpen toekomstscenario’s schoolbesturen om keuzes te maken vanuit publieke waarden. Van sommige zaken kunnen we best van tevoren bedenken of we ze wel of niet willen in de onderwijssector. Heb je een helder beeld bij alternatieven? Dan kun je daar samen mee aan de slag. Denk aan publieke alternatieven, open standaarden en een Europese cloud.
Wie grondig heeft nagedacht over de toekomst van digitale toepassingen in het onderwijs, kan zélf betere keuzes maken
Samen wendbaar en weerbaar
Als je anticipeert, zorgt dat ervoor dat je wendbaar en weerbaar wordt. Wie grondig heeft nagedacht over de toekomst van digitale toepassingen in het onderwijs, kan zélf betere keuzes maken. Waar gaan we onze energie in stoppen? Welke trend móeten we volgen? Op welk punt wachten we even af? Wat zijn de alternatieven?
We hebben hierin als sector een gezamenlijke opgave. En wie nu denkt ‘dat heb ik vaker gehoord, maar ik wacht het af, want ik heb toch geen invloed op de digitale trends,’ die heeft het twee keer mis. De sector kan iets doen en schoolbesturen kunnen iets doen.
Sector: digitalisering is te belangrijk geworden
Wat wij als sector van waarde vinden, móet een stem krijgen en daar moeten we voor staan. Commerciële partijen ontwikkelen innovaties en apps en dat moeten ze ook doen, graag zelfs. Maar dan wel op de voorwaarden die het onderwijs stelt, met oog voor privacy en veiligheid en met oog voor de ontwikkeling van leerlingen. Denken we niet samen na over wat nodig is en laten we onze stem niet samen klinken? Dan is de kans inderdaad groot dat ’technologie ons overkomt’ en dat we de grip verliezen. Digitalisering is te belangrijk en te veelomvattend geworden om alleen maar over te laten aan de markt.
Wat vraagt samen werken aan innovatie in de onderwijssector concreet van ons?
- Het onderwijs ook buiten de sector vertegenwoordigen, zodat we op kunnen trekken met andere maatschappelijke organisaties.
- Verder vooruit kijken en je voorbereiden op nieuwe technologie.
- Nieuwe technologie toetsen op de impact voor het onderwijs. Toepassingen onderzoeken, vragen om transparantie over de werking van producten en zonodig aanvullende afspraken maken om leerlingen in bescherming te nemen.
- Zorgen dat leraren niet alleen de technische kant begrijpen, maar ook reflecteren op pedagogische en didactische kant van nieuwe technologie.
- Werken aan digitale autonomie.
Schoolbesturen: zelf technologische keuzes maken
Een schoolbestuur kan zelf technologische keuzes maken. Een afwachtende houding impliceert dat een schoolbestuur op dit moment geen keuzes heeft als het gaat om de voortrazende technologische trends. Er is genoeg keuze. De ontwikkelingen gaan snel, maar je hoeft je ook weer niet uit het veld te laten slaan en je mee te laten slepen in de onrust die dit teweeg brengt. Juist niet, zou ik zeggen: als bestuurder ben je degene die de keuzes maakt over onderwijsinnovaties.
Je kunt als school ook nu al iets doen:
- Maak een heldere keuze in welke technologie je je energie stopt, of niet. Bij de technologische trends van Kennisnet vind je ook een overzicht van technologieën waar je nu echt iets mee kunt, of die (voor het onderwijs) nog niet zo relevant zijn.
- Neem je onderwijsvisie als uitgangspunt en maak van daaruit de keuzes over de technologie die je inzet en over de boodschap die je leerlingen hierover mee wil geven.
- Blijf op de hoogte van wat er speelt. Dat is belangrijk voor de hele sector, maar natuurlijk ook voor schoolbesturen en leraren. Meld je bijvoorbeeld aan voor onze Tech-update.
- Wil je experimenten en innoveren, doe dit dan vanuit een solide basis. Richt een proces in om samen te leren over technologie. Maak hiervoor iemand verantwoordelijk, betrek collega’s, ouders en leerlingen erbij. Doe dit eventueel met andere partijen.
Samen de toekomst onderzoeken
Vooruitkijken en nadenken over de toekomst, ook voor het onderwijs moet dit dagelijkse praktijk worden. Dat is de basis om samen regie te nemen en de digitalisering van het onderwijs te sturen in een richting die het beste is voor onze leerlingen.
Ik nodig je van harte uit om hierover mee te praten. Je kunt je bijvoorbeeld aansluiten bij werkgroep ‘Technologische innovaties in het onderwijs’ op het communityplatform Onderwijsnetwerk digitalisering. Op 10 maart gaat deze werkgroep van start met zijn eerste online bijeenkomst over de technologische trends voor het onderwijs.
Over de auteur Larissa Zegveld
Larissa Zegveld is directeur-bestuurder van Kennisnet
