- Nieuws
- |
- 22 januari 2026
Dit was OnderwijsInzicht 2026
Hoe organiseer je als school en schoolbestuur het onderwijs slimmer met ICT? Dat was de centrale vraag tijdens deze feestelijke editie van het congres OnderwijsInzicht, georganiseerd door Kennisnet in samenwerking met VO-raad, PO-Raad, en SIVON. Tijdens de dag gingen veel sprekers in op de kracht van goed en flexibel organiseren en op de achterliggende vragen. Als we slimmer willen werken, waar moeten we dan überhaupt rekening mee houden? Welke trends doen ertoe, binnen welke kaders willen we werken en hoe houd je grip op digitale ontwikkelingen?
Door de redactie
Ongelijkheid door AI
Keynote-spreker was Karim Amghar, adviseur en bestuurder en bekend van zijn boek ‘Dat begrijp jij toch niet’, over de onderwaardering van mbo’ers in onze maatschappij. Op het gebied van kansengelijkheid ziet hij een probleem met het gebruik van AI. “Als de wereld ongelijk is, wordt AI dat ook”, daarmee doelend op het feit dat we als mensen snel bevooroordeeld zijn. Die vooroordelen klinken ook door bij het gebruik van generatieve AI, want ‘AI gedraagt zich als een papegaai van het verleden’.
Amghar vindt dat iedereen gelijke kansen moet krijgen en dat iedereen dus de kans moet krijgen om goed om te gaan met AI, nu dit meer en meer wordt gebruikt. Het risico bestaat dat deze technologie straks een hefboom van ongelijkheid wordt. “Ik zou het mooi vinden als het juist een hefboom van gelijkheid wordt. Leer iedereen prompten, leer iedereen kritisch denken over AI.” Daar ziet hij ook uitgerekend de rol voor het onderwijs. Niet als overdrachtsstation van kennis, maar als moreel instituut om deze vaardigheden bij te brengen.
De organisatie van onderwijs
Na de plenaire opening konden deelnemers kiezen uit een divers programma van colleges, sessies en workshops. Anje Ros en Fred Janssen gingen hun college in op het anders organiseren van je onderwijs. Voor Ros ligt een sleutel bij het omvormen van de school naar een lerende organisatie. Dat maakt het mogelijk om snel mee te bewegen met nieuwe ontwikkelingen. Fred Janssen is van mening dat ‘anders organiseren’ alleen lukt als we durven schrappen in het huidige curriculum. De druk op het onderwijs is immers al groot genoeg met een oplopend lerarentekort. Er zijn meer manieren om het onderwijs anders te organiseren. In een sessie over het model ‘Flexibel organiseren’ werd dit helder; aan de hand van 6 kernvragen kun je routines en processen onder de loep nemen. Soms is digitaal afstandsonderwijs daarbij een noodzakelijke optie. In een sessie van de Digitale School zagen deelnemers hoe je dit afstandsonderwijs goed kunt inzetten.
Wegwijzer digitale geletterdheid
In een sessie rond de Wegwijzer digitale geletterdheid stond Remco Pijpers stil bij deze nieuwe wegwijzer. Scholen gaan steeds concreter aan de slag met de kerndoelen (nu nog de conceptkerndoelen) rond digitale geletterdheid. Zij en realiseren zich dat dit een belangrijk onderdeel van het curriculum wordt. De insteek van de wegwijzer is je altijd vanuit een heldere pedagogische benadering kijkt naar de invoering digitale geletterdheid in je onderwijs.
Onderwijs is geen overdachtsstation van kennis maar een moreel instituut
Veiligheid en privacy
Uiteraard ontbrak het thema informatiebeveiliging en privacy niet op dit congres. In een praktische sessie leerden deelnemers hoe ze het Normenkader IBP kunnen implementeren. In een sessie van gedragswetenschapper Timon Hoitink werd duidelijk dat scholen dit normenkader belangrijk vinden, maar de echte stap naar gedragsverandering vraagt om meer inspanning. Kleine stapjes vooruit: precies daarom is ook het Groeipad ontwikkeld waarmee scholen die stappen kunnen zetten. En wat als er een cybercrisis op school plaatsvindt… Wat zijn je opties bij een datalek, wie moet je betrekken bij de aanpak? Het School-CERT – Computer Emergency Response Team – kan hier van grote waarde zijn.
Technologische trends en toekomstdenken
Els Booij en Larissa Zegveld presenteerden de nieuwste techtrends die van belang zijn voor het onderwijs. Ze benadrukten hoe belangrijk het is voor een bestuurder om je hier goed over te informeren en ermee aan de slag te gaan, afhankelijk van de fase waarin een technologie zich bevindt. Het is daarbij nuttig om over verschillende toekomstscenario’s na te denken. Deelnemers konden dit ervaren in een Bloom workshop en de sessie over de AI Impact Game.
Meer AI in het onderwijs nodig?
Naast de Impact Game passeerde AI in meerdere sessies de revue. Natuurlijk ontbrak het onderwerp niet als één van de trends die ook het onderwijs beïnvloeden. Zeer vermakelijk én leerzaam was het verhaal van hoogleraar Felienne Hermans. Wordt AI de toekomst van het onderwijs? Nee, daar gelooft ze niet in, ook al heeft iedereen het er nu over. De radio, de tv en het internet zouden het vak van leraar helemaal veranderen. Dat is niet gebeurd. Zeker kunnen zaken efficiënter, maar de vraag is of dit dan per se met AI moet. Er is (te) veel nakijkwerk voor docenten, AI moet dat probleem oplossen. Maar waarom zorgen we niet voor minder nakijkwerk? Hermans pleit voor minder AI en meer ‘mens’ in het onderwijs.
Intussen speelt er genoeg natuurlijk rond dit onderwerp. De Europese AI-verordening is van kracht; in een sessie over deze dikke juridische verhandeling kondigden SIVON en Kennisnet een hanteerbaar toetsingskader aan om sneller te kunnen beoordelen of een bepaalde AI-toepassing wel of niet gebruikt kan worden in de school. Dit wordt in 2026 verwacht.
Onderzoek naar digitalisering
Wat is de huidige stand van digitalisering in het onderwijs? Het werd onderzocht in de Monitoring Digitalisering Onderwijs, eind 2025. In één sessie werd het landelijke beeld toegelicht dat uit het onderzoek naar voren kwam. Volgens bestuurder Egbert de Jong is de monitor een mooie manier om onderwerpen die leven in je schoolorganisatie op de agenda te zetten en bespreekbaar te maken.
Open alternatieven, standaarden en architectuur
Nadenken over een toekomst kan ook zitten in nieuwe alternatieven voor big tech. De invloed van technologiebedrijven is groot en dit strookt lang niet altijd met de onderwijswaarden die we als sector belangrijk vinden. In een sessie over alternatieven voor big tech én een sessie over alternatieven voor (open) leermiddelen werd duidelijk dat scholen hier iets te kiezen hebben.
In twee sessies stond de sprekers uitgebreid stil bij het belang van standaarden en gestandaardiseerde samenwerking. Het Edu-V-keurmerk zorgt ervoor dat leermiddelen voldoen aan belangrijke eisen voor privacy en informatiebeveiliging. En dat bevordert een betere gegevensuitwisseling en minder uitzoekwerk als scholen gebruikmaken van digitale middelen.
Op een andere dimensie speelt dit ook: het informatiemanagement en een basis-ICT-architectuur van een organisatie moeten op orde zijn. Daarbij is het belangrijk dat je goed in beeld hebt wat je in huis hebt en waar je met de organisatie naartoe wil. In een sessie over informatiemanagement en architectuur kwam het nut van referentiemodellen uit de FORA aan bod.
Jubileum
