In deze pocastaflevering - in de serie 'Onder pedagogen' - vertelt Monique Leijgraaf onder andere waarom het gedachtegoed van van Hannah Arendt erg actueel is voor het onderwijs.

"Haar gedachtegoed is in trek bij pedagogen vanwege haar pleidooi voor wat ze de 'tussentijd' noemt. Voor haar is dat de ruimte tussen een private ruimte (thuis, je familie) en een publieke ruimte. De school is die publieke ruimte niet, het is meer de tussenruimte waarin je kunt oefenen.

"Wanneer een kind naar school gaat, verlaat het de ruimte van de familie: de private ruimte. Het kind komt dan in een ruimte waar andere kinderen zijn, met hun eigen perspectieven. Veel pedagogen vinden dat een inspirerende gedachte. Ook omdat er te weinig ruimte overblijft om te oefenen doordat er meer gemeten wordt en er meer nadruk ligt op kennisproductie."

Wie was Hannah Arendt?

"Ze was een politiek denker. Geboren in 1906 in Hannover in een Joods gezin. Ze stierf in 1975 in New York. In 1933 ontvluchtte ze Duitsland en emigreerde eerst naar Parijs en in 1941 naar de Verenigde Staten. Ze gaf les aan de universiteit en werd zelfs hoogleraar politieke filosofie. Een geleerde wilde ze niet zijn; zo'n kamergeleerde die in haar studeerkamer aan het denken is. Arendt wilde de wereld in. Denken speelt zich af in het dagelijks leven, stelde ze. In haar werk probeert ze zich te verhouden tot de catastrofes en gruwelen in haar leven. Ze publiceerde vooral over totalitaire systemen.

Wat is de kern van haar denken?

"Voor mij staan twee begrippen centraal:

  1. nataliteit, dit is het vermogen van de mens om steeds iets nieuws te beginnen.
  2. pluraliteit: het gegeven dat wij als mensen uniek zijn, met onze eigen opvattingen en eigen perspectieven.

Pluraliteit hoort natuurlijk bij de mens, dit moet gekoesterd worden. Totalitaire systemen kunnen dat namelijk vernietigen. Het politieke is bij haar eigenlijk het publieke. Verschijnen in de publieke ruimte waarin mensen met hun unieke eigenschappen elkaar kunnen ontmoeten. Dat vindt ze heel belangrijk." 

Foto ter illustratie

Wat maakt haar denken relevant voor de huidige digitale samenleving?

"Oog hebben voor het gezamenlijk bestaan in pluraliteit, dat staat voor haar voorop, ook in onderwijs. Technologie kan daar een bijdrage aan leveren. Mensen die fysiek ver van elkaar leven, komen zo dichterbij.

"Scholen komen dankzij technologie op andere manieren tot uitwisseling. Maar er zitten ook moeilijke kanten aan. Sociale media plaatsen een onzichtbare stolp over ons leven heen. Algoritmen zorgen dat wij de berichten van gelijkgezinden zien. Zo wordt het weer een beperking, zou Arendt zeggen. De publieke ruimte wordt zo kleiner. Giganten als Facebook en Google dreigen totalitaire platformen te worden die de pluraliteit juist ondermijnen.

"Technologie komt ook de ruimte van de school in, met alle risico's van dien. Hoe zorg je voor die 'tussenruimte' voor kinderen; een ruimte waarin ze kunnen oefenen om te leren omgaan met andere perspectieven in de wereld, zonder dat je als kind meteen door technologie en sociale media wordt opgeslokt? Een school moet daarover nadenken. Hannah Arendt kan daarbij helpen."

Beluister de podcast

Beluister de podcast onderaan de webpagina, of abonneer je via iTunes op de podcasts van Kennisnet.

Deel Hannah Arendt en de leerling in de digitale samenleving

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug