AI-richtlijnen bij Unicoz: ruimte voor eigen schoolbeleid

Unicoz wil dat al haar leerlingen goed onderlegd zijn op het gebied van techniek en technologie. “Dat is nodig om ze als burger goed af te leveren aan een technologisch hoogwaardige maatschappij,” legt Willems uit. “Wij vinden dat techniek in het algemeen onvoldoende aandacht krijgt in het reguliere onderwijs. Bij Unicoz geven we die aandacht wel. We werken op verschillende manieren aan ons techniekprogramma en we doen dat in samenwerking met gemeenten en bedrijven in de regio Zoetermeer.”

Start met AI-beleid 

De AI-cirkel (zie kader) kreeg de vraag om AI-beleid op te stellen voor de stichting. “We realiseerden ons dat ontwikkelingen rond AI een grote impact gaan krijgen en we wilden dit niet afwachten en aankijken. Dit bouwt ook logisch voort op de ontwikkeling binnen Unicoz en onze visie op techniek en technologie; wij hebben een ambitieus W&T-beleid voor al onze scholen. AI past daarbij.”

“Toch hebben we onszelf wel eerst de vraag gesteld: moeten we er ook écht iets mee? We keken vanuit verschillende perspectieven. Wat betekent het juridisch, hoe kijk je ernaar vanuit het belang van de leerling, de scholen en de leerkrachten? Wat betekent het voor bedrijfsvoering? We zochten ook naar voorbeelden bij andere organisaties. En natuurlijk werden ook onze scholen geconfronteerd met AI-bewerkte werkstukken van leerlingen, terwijl er nog geen beleid was om hierover het gesprek te voeren of dit soort werk al dan niet af te keuren.”

Copilot voorlopig niet gebruiken 

Het vaststellen van beleid is niet van de ene op de andere dag gebeurd, terwijl de vraag sterker werd om íets over AI te communiceren in de organisatie, zegt Willems: “We kregen van onze ICT-afdeling te horen dat we Copilot als tool voorlopig niet mochten gebruiken. Daar was ik niet zo blij mee, maar dat was wel het besluit. Dan is de vraag: wat doen we wel? Medewerkers hadden geen houvast over wat wel en niet de bedoeling was met AI. De verschillen tussen early adopters en collega’s die niet met deze ontwikkeling bezig zijn, gingen uit elkaar lopen. Dat kan nadelig uitpakken voor leerlingen, terwijl we juist willen sturen op gelijke ontwikkeling en gelijke kansen voor iedereen.”

“Als AI-cirkel wilden we niet de rol op ons nemen om bepaalde AI-tools wel of niet toe te staan, dat is het verkeerde spoor. Dat zou betekenen dat we elke AI-tool helemaal moeten kennen en begrijpen, dat was niet haalbaar.”

Schoolafspraken generatieve AI vertaald naar eigen context 

Willems was bekend met de 7 principes van Kennisnet bij het maken van schoolafspraken rond generatieve AI. De AI-cirkel vertaalde deze principes concreet naar de eigen schoolcontext. “We hebben die principes nog een slag concreter gemaakt voor onze organisatie. De praktische richtlijnen hangen nu als poster in alle scholen. We merkten dat leerkrachten blij werden van deze richtlijnen, nu hadden ze in ieder geval handvatten waarmee ze aan de slag konden.”

AI-beleid: geen gedragscode, wel transparantie 

De richtlijnen lagen er, daarnaast ging ook de ontwikkeling van het AI-beleid bij Unicoz verder. Willems zocht naar voorbeelden bij collega’s in het land die AI-beleid ontwikkelen. Het viel haar op dat veel AI-beleidsstukken neigen naar een gedragscode. Daar kiest Unicoz niet voor. Er zijn richtlijnen, maar scholen binnen de organisatie moeten vooral ook de ruimte krijgen voor de eigen ontwikkeling op het gebied van AI. De richtlijnen geven houvast maar zijn óók bedoeld om met elkaar in gesprek te gaan en te bespreken wat we er precies onder verstaan met elkaar. Dat is iets anders dan een gedragscode. “Een code heeft niet zoveel zin,” vindt Willems. “Over een halfjaar ziet de wereld er weer anders uit. Het beleid moet zich ook kunnen ontwikkelen. Natuurlijk moet je bepaalde zekerheden borgen en juridisch moet het kloppen. Maar als ik lees ‘houd je aan de AVG’, dan denk ik: maar dat moesten we toch al? Wat voegt dat toe? Veel van wat we doen is ook een kwestie van normaal gedrag en gezond verstand.” 

“Wat je wél moet doen is een proces inrichten waarin je transparant maakt wat je van elkaar verwacht. Wat kunnen ouders van scholen verwachten? Wat verwachten we van leerkrachten en leerlingen? Binnen welke kaders kun je werken als school? Hóe je dat vervolgens organiseert en welk gedrag daarbij hoort, dat is aan de scholen.”

Schoolleiders formuleren specifiek AI-beleid

Scholen kleuren hun AI-beleid dus naar eigen inzicht in, binnen de centraal vastgestelde kaders. Dit is de verantwoordelijkheid van de schoolleiders. In het schoolspecifieke AI-beleid staat bijvoorbeeld hoe de professionalisering van medewerkers wordt aangepakt, hoe de school omgaat met het gebruik van AI door leerlingen en wat leerlingen minimaal zouden moeten weten. Dit beschrijven ze in het schoolplan. Ter ondersteuning zijn er conceptteksten voor het schoolplan opgesteld die ze kunnen gebruiken om het beleid op schoolniveau in te kleuren. Veel scholen blijven dicht bij de voorgestelde teksten. Als een school wil experimenteren met een bepaalde tool, dan is die ruimte er. 

Nulmeting AI-niveaus 

Er is ruimte, maar er zijn ook normen waar een school aan moet (gaan) voldoen, volgens het stichtingsbeleid. Er moet een minimaal niveau van AI-ontwikkeling zijn op iedere school en bij de medewerkers van die school. Willems: “We onderscheiden verschillende niveaus, met 5 als expertniveau. Alle scholen moeten minimaal op niveau 3 komen. Bij ons betekent het dat je als school een AI-visie en -beleid moet hebben en dit is vastgelegd in het kwaliteitszorgsysteem.”

“Bovendien hoort bij niveau 3 ook dat alle medewerkers zijn geprofessionaliseerd.’ Voor alle scholen heeft Unicoz in 2025 een nulmeting gedaan. Het streven is dat scholen eind 2026 op het minimale niveau zitten.”

Kennisdeling over AI en volgende stap AI-cirkel

Het voordeel van eigen experimenteerruimte is dat een school of schoolteam dan helemaal van zijn eigen (onderwijs)vraag uit kan gaan bij het toepassen van AI. Tegelijkertijd bestaat de kans dat iedereen zelf het wiel opnieuw gaat uitvinden. “Het is belangrijk om kennis en goede voorbeelden met AI te delen binnen de organisatie,” zegt Willems. “Ook hier heeft onze AI-cirkel een rol, door het organiseren van inspiratiesessies. Nu het beleid is vastgesteld, richten we onszelf op de volgende stap. Die gaat over de effectieve en efficiënte toepassing van AI en hoe we optimaal gebruik kunnen maken van AI binnen de systemen waar we al mee werken.”