Taal, kunst, tradities, monumenten: erfgoed is een breed begrip. Erfgoed is de verzamelterm voor sporen uit het verleden waarvan we vinden dat die het bewaren waard zijn voor het heden. En die we willen bewaren voor toekomstige generaties. Erfgoed laat zien wie we zijn en waar we vandaan komen. Veel erfgoed is gedigitaliseerd en hierdoor breder beschikbaar voor iedereen, dus ook voor onderwijs.

Erfgoed als leermiddel?

Musea, archieven en andere culturele- en erfgoedinstellingen bieden digitaal erfgoed aan en ontwikkelen hiermee ook allerlei lesmateriaal voor het onderwijs. Maar dit materiaal krijgt daarmee niet automatisch een betekenisvolle plek in het onderwijs. Het is niet altijd goed vindbaar en sluit vaak nog onvoldoende aan bij het onderwijsprogramma.

In de publicatie ‘De weg van erfgoed naar de klas’ – te downloaden onderaan de webpagina – ziet u welke routes erfgoed in een erfgoedinstelling doorloopt om uiteindelijk terecht te komen als lesmateriaal in de klas.

Download de publicatie ‘De weg van erfgoed naar de klas’

Om erfgoed, met behulp van ict, structureel een plek in het onderwijs te geven slaan Kennisnet en het Netwerk Digitaal Erfgoed de handen ineen in het programma ‘Ontsluiting digitaal erfgoed voor het onderwijs’. 

“We hebben de ambitie dat leraren hun lessen kunnen verrijken en op een aansprekende manier onderwijs kunnen geven met erfgoedmateriaal. Daarnaast willen we ervoor zorgen dat culturele instellingen in staat zijn om lesmateriaal beter vindbaar te maken en aan te sluiten op het onderwijsprogramma, zodat het bereik en gebruik in het onderwijs toeneemt”, aldus Manon Geven, programmamanager.

Taal, kunst, tradities, monumenten: erfgoed is een breed begrip. Erfgoed laat zien wie we zijn en waar we vandaan komen.

Een stapsgewijze aanpak

Het programma is in 2019 gestart met een inventarisatie waarin we hebben onderzocht hoe culturele instellingen nu hun erfgoedmateriaal beschikbaar stellen en hoe scholen dit gebruiken. De resultaten staan in de publicatie ‘Hoe beschikbaar en bruikbaar is digitaal erfgoed voor het onderwijs’. Deze publicatie kunt u downloaden onderaan deze webpagina.

Download de publicatie ‘Hoe beschikbaar en bruikbaar is digitaal erfgoed voor het onderwijs?’

Na de inventarisatie zijn we gestart met het verbinden van organisaties die zich bezighouden met erfgoededucatie. We ondersteunen en begeleiden 4 bestaande initiatieven (focusprojecten) en halen kennis op gedurende de looptijd van deze initiatieven en het programma. De begeleiding is iteratief: voor, tijdens en na de ontwikkeling geven we advies en onderzoeken we wat er goed gaat en wat er beter kan.

Ook verbeteren we de digitale infrastructuur, bijvoorbeeld door lesmateriaal te verbinden aan termen die leraren gebruiken. Hierdoor kunnen leraren het beschikbare erfgoedlesmateriaal beter vinden wanneer ze hier online naar zoeken. 

Vanuit het programma wordt er geen nieuw lesmateriaal ontwikkeld. We investeren in het delen van kennis en materiaal uit bestaande initiatieven. De kennis die we opdoen tijdens het programma delen we via publicaties, films, praktische tools en bijeenkomsten.

Tot slot verzorgen we trainingen voor culturele instellingen waarin de kennis en praktische tools uitgebreider worden toegelicht.

Stappenplan voor culturele instellingen

Om culturele instellingen te helpen om hun kennis en erfgoedcollecties nog beter aan te laten sluiten bij de behoeftes van het onderwijs werken we aan een stappenplan. Dit stappenplan bestaat uit kennis en informatie die we gedurende het programma hebben opgedaan en helpt culturele instellingen invulling te geven aan de educatieve doelstellingen van hun organisatie. Het biedt overzicht aan onderwerpen waar culturele instellingen rekening mee moeten houden, wanneer zij educatief erfgoedmateriaal op een digitale manier wilt aanbieden aan scholen. 

Het stappenplan is gepubliceerd op de website van DEN, het kennisinstituut voor digitalisering in de cultuursector. Deze pagina vullen we gedurende het jaar 2020 aan met kennisproducten die we ontwikkelen vanuit het programma.

Maak kennis met de vier focusprojecten

Kennis ophalen, bundelen en delen: dat zijn belangrijke uitgangspunten van het programma. We verbinden organisaties die zich bezighouden met het ontwikkelen van erfgoedlesmateriaal en hebben 4 focusprojecten geselecteerd om actief te volgen en te begeleiden. Zij ontvangen projectondersteuning, technische kennis en inhoudelijk advies van Kennisnet en het Netwerk Digitaal Erfgoed. Maak kennis met de 4 focusprojecten:

Project Expeditie Vrijheid

Het Historisch Centrum Overijssel ontwikkelt binnen Expeditie Vrijheid methodevervangende lessen over de Tweede Wereldoorlog in Overijssel. In deze lessen zoeken en gebruiken leerlingen onder andere relevant erfgoedbronmateriaal. Dit project is in samenwerking met 10 partnerscholen tot stand gekomen. Op 15 januari 2020 was de officiële lancering, en sindsdien is het materiaal beschikbaar voor alle Overijsselse basisscholen. De lessen zijn voor de lancering getest. Op dit moment wordt verder onderzoek gedaan naar het gebruik en de ervaringen van leraren en leerlingen.

Wilt u meer weten over het lespakket Expeditie Vrijheid? Lees dan het interview met projectleider Willemijn Zwart op netwerkdigitaalerfgoed.nl.

Project: Expeditie Vrijheid

Lees het verslag van de online bijeenkomst

Project Digitale Scheurkalender Burgerschap

Kunstgebouw en Erfgoedhuis Zuid-Holland ontwikkelen voor het vmbo een Digitale Scheurkalender met het thema Burgerschap. Het concept van de Digitale Scheurkalender is bedacht door het Kröller-Müller Museum. Met deze tool voor het digibord kunnen leraren hun leerlingen in de les een korte ‘cultuursnack’ aanbieden.

De Digitale Scheurkalender Burgerschap zet kunst en erfgoed in om leerlingen te stimuleren na te denken over zichzelf en de ander, verleden en toekomst, hun omgeving en eigen verantwoordelijkheid. 

Project: Digitale Scheurkalender Burgerschap

Lees het verslag van de online bijeenkomst

Project Natuurlab

Natuurlab is een online onderzoeksomgeving waarbij leerlingen van het vmbo, havo en vwo leren om eigen vragen te onderzoeken met data en de collectie van Naturalis. Zij leren de wereld om zich heen te begrijpen door zelf een biologische vraag te bedenken en te analyseren met wetenschappelijke data.

Onderzoeksmodules van het Natuurlab zijn lesstofvervangend, passend bij de biologiestof van brugklas tot eindexamen. Het Natuurlab is in een bètaversie toegankelijk. De doorontwikkeling begint met de module Ordening, waarbij de rijke collectie van Naturalis wordt ingezet in het lesmateriaal. 

Wilt u meer weten over de online leeromgeving Natuurlab? Hoe ervoor is gezorgd dat de lessen toegankelijk, leuk en makkelijk te gebruiken zijn? En hoe de verbinding is gelegd tussen Natuurlab en het onderwijs? Lees dan het interview met Hansjorg Ahrens, inhoudsontwikkelaar educatie bij het Naturalis, op netwerkdigitaalerfgoed.nl.

Project: Natuurlab.

Lees het verslag van de online bijeenkomst

Project Niet Stapelen, Maar Vervangen

Schoolbesturen Primair Onderwijs ‘s-Hertogenbosch werkt samen met Babel Den Bosch om lesmateriaal uit de regio te integreren in het onderwijsprogramma. Het uitgangspunt is: ‘niet stapelen, maar vervangen’. Het is de ambitie om het lesmateriaal uit de omgeving te vervangen met delen uit de lesmethodes die scholen gebruiken.In dit project wordt onderzocht hoe dit georganiseerd kan worden, zodat scholen effectief gebruik kunnen maken van het lesmateriaal uit de regio. Onderdeel hiervan is het gebruik van de aanbodsdoelen van SLO en het platform Wikiwijs als ondersteuning voor het aanbieden en vinden van vervangend lesmateriaal.

Project: Niet stapelen maar vervangen.

Lees het verslag van de online bijeenkomst

Inspiratiesessie

Donderdag 31 oktober 2019 kwamen de 4 focusprojecten en andere nauw betrokkenen van het programma bij elkaar voor een inspirerende kick-off. De 4 projecten stelden zich voor met een pakkende pitch. Ook werden er tijdens de bijeenkomst feedback, vragen en tips verzameld voor het optimaliseren van de focusprojecten.

Taal, kunst, tradities, monumenten: erfgoed is een breed begrip. Erfgoed laat zien wie we zijn en waar we vandaan komen.
Foto: Jeroen Mooijman

Dat er veel kansen liggen om van elkaar te leren, werd deze dag des te meer duidelijk. Er zijn zoveel initiatieven voor het ontwikkelen van digitaal erfgoed voor het onderwijs. Hoe zorgen we ervoor dat scholen een weg kunnen vinden in al dit materiaal? Een veelgehoord aandachtspunt was dat dit kan door samen met het onderwijs – zowel leraren als leerlingen – materiaal te ontwikkelen en goed te luisteren naar de vraag en hun wensen.

Jan Plooij, projectleider ‘Niet Stapelen, Maar Vervangen’: ”Nu is vooral de weg van erfgoed naar de klas in beeld. Hoe biedt een erfgoedinstelling zijn erfgoed aan bij het onderwijs. Eindelijk moeten we dit omdraaien: kijk en luister naar de vraag van het onderwijs, en biedt op basis daarvan jouw erfgoed aan.”

Betrokken partners

Kennisnet biedt expertise op het vlak van ict en onderwijs, waaronder digitale leermiddelen. We vinden het belangrijk om open leermateriaal zo goed, zo veel, en zo gebruiksvriendelijk mogelijk beschikbaar te stellen voor het onderwijs. Het Netwerk Digitaal Erfgoed is het nationale samenwerkingsverband van erfgoedorganisaties in Nederland, gesteund door het ministerie van OCW. Het netwerk voert de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed uit: samen meer impact met digitaal erfgoed maken door te zorgen voor beter zichtbaar, bruikbaar en houdbaar erfgoed. Daarnaast zijn ook andere partners betrokken bij het programma, zoals OCW, SLO, de PO-Raad en VO-raad.

Op de hoogte blijven?

Vragen over het programma en de ondersteuning die Kennisnet en het Netwerk Digitaal Erfgoed bieden, kunt u ook stellen via support(vervang deze tekst met @ teken)kennisnet.nl onder vermelding van ‘Ontsluiting digitaal erfgoed voor het onderwijs’.

Downloads

Stappenplan: erfgoedmateriaal aanbieden aan scholen

Download de publicatie ‘De weg van erfgoed naar de klas’

Deel Alles wat u moet weten over digitaal erfgoed voor het onderwijs

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • E-mail