De ontwikkelingen op het gebied van maatwerktechnologie gaan razendsnel. We verwachten dat in de komende jaren 2 soorten maatwerktechnologie breed toepasbaar zullen zijn: 

In een dashboard wordt informatie uit verschillende bronnen overzichtelijk samengebracht. © ISTOCK

Adaptieve leermiddelen en digitale toetsen bieden een leerling de mogelijkheid om in eigen tempo en op eigen niveau te leren, waar en wanneer hij wil. De data uit deze technologieën worden verzameld, geanalyseerd en benut om het individuele leerproces te evalueren en bij te sturen. Het overkoepelend dashboard voegt deze data uit verschillende adaptieve leermiddelen en digitale toetsen per leerling overzichtelijk samen en toont deze aan de leraar. Zo hoeft de leraar niet in elke (digitale) omgeving afzonderlijk te kijken om een beeld te vormen over de voortgang. Dat bespaart een leraar tijd en dankzij alle overzichtelijke data ziet hij op welke punten een leerling extra begeleiding en aandacht kan gebruiken.

Hoewel adaptieve leermiddelen nu ook in het onderwijs steeds vaker hun intrede doen, zijn we nog niet zover. Op basis van de verwachte ontwikkeling van maatwerktechnologie en de ambities die er binnen het onderwijs leven, vormen onderstaande situatieschetsen echter een realistisch scenario.

Adaptieve leermiddelen en digitale toetsen…

Via AI-technologie zijn adaptieve leermiddelen in staat om het aanleren van eenvoudige denkvaardigheden over te nemen van de leraar. Als een leerling opgaven maakt in een adaptief oefenprogramma, genereert dit allerlei data: Hoe lang doet hij over een opgave? Welke vragen gaan goed en welke niet? Wat gaat er (structureel) mis? Het programma bepaalt de meest effectieve vervolgstappen en geeft feedback aan de leerling. Misschien gaat de moeilijkheidsgraad van de opgaven omhoog, of het programma kiest voor extra uitleg. 

Het adaptieve leermiddel analyseert continu alle data over het leergedrag van alle leerlingen die dit leermiddel gebruiken en is daardoor steeds beter in staat een leerling op maat te bedienen. 

… gecombineerd met een overkoepelend dashboard… 

Met verzamelde data over oefeningen, toetsen en gegeven feedback uit verschillende systemen en leermiddelen geeft het overkoepelend dashboard de leraar een samenhangend beeld van de voortgang van een leerling. Op basis hiervan definieert hij gerichte vervolgstappen. Zo krijgt de ene leerling meer reken- en de andere meer taalopdrachten. De administratie is grotendeels geautomatiseerd. 

… geven de leraar meer tijd voor aanleren van andere vaardigheden.

De tijd die dit de leraar oplevert, kan hij besteden aan werkvormen om complexe vaardigheden te ontwikkelen, zoals analyseren, reflecteren en evalueren. En natuurlijk ook aan het ontwikkelen van sociaal-emotionele vaardigheden.

Technologie is nog slechts beperkt in staat om de data uit dit soort werkvormen te analyseren. Maar het helpt de leraar wel met het efficiënt inrichten van de planning en organisatie van het leerproces door de gemaakte opdrachten vast te leggen, te verzamelen en te beoordelen. Bijvoorbeeld met behulp van digitale portfolio’s en chatbots.

Aandachtspunten en tips

Niemand weet zeker hoe het onderwijs van de toekomst er uit zal zien. Zo moeten scholen, ontwikkelaars en leveranciers in samenwerking nog veel kennis en kunde opdoen voordat adaptief oefenen en toetsen breed toepasbaar zijn. Wat we wel weten is dat een aantal zaken nu al aandacht verdienen om goed voorbereid te zijn op die toekomst. Gebruik onderstaande aandachtspunten en tips om zelf te bepalen hoe u adaptieve leermiddelen op uw school kunt inpassen.

Technologische basis op orde

Adaptieve leermiddelen en digitale toetsen werken alleen goed als alle technologische componenten goed met elkaar kunnen samenwerken. Denk aan een soepele aansluiting op het leerlingvolgsysteem. Als de onderliggende technologie niet werkt, of niet goed aansluit op maatwerk op individueel niveau, heeft dit direct impact op het leerproces. Het verandert daarmee ook de rol van ict-verantwoordelijken binnen een school of bestuur. Hun taak is niet meer alleen het oplossen van ict-vraagstukken en -problemen. Ze moeten ook nadenken over welke combinatie van technologie nodig is om maatwerk goed uit te kunnen voeren.

Betrek leraren bij adoptie adaptieve leermiddelen

Leraren vullen de ruimte die vrijkomt door inzet van adaptieve leermiddelen en digitale toetsen niet automatisch in met activiteiten gericht op de complexe denkvaardigheden. Het leveren van maatwerk met gebruik van adaptieve leermiddelen vereist meer dan een basisniveau van ict-vaardigheden, -kennis en ervaring. Leraren moeten met de middelen kunnen werken, maar de informatie hieruit ook goed kunnen interpreteren en omzetten naar effectieve handelingen. Een korte training bij aanvang van het schooljaar is hiervoor niet afdoende. Belangrijk is dat ook tijdens de implementatie tijd voor scholing wordt vrijgemaakt. Daarnaast is er tijd nodig om het middel in de praktijk te doorgronden en ervaringen uit te wisselen met collega’s.

Flexibel rooster

Leerlingen moeten kunnen variëren in de hoeveelheid tijd die ze aan een vak mogen besteden om op een bepaald niveau te komen. Als school kunt u dan bijvoorbeeld een leerling de mogelijkheid bieden langer op school te zijn, of bijvoorbeeld juist minder tijd te besteden aan taal als een leerling daar al goed op scoort. U kunt ook kiezen voor een per leerling wisselend eindniveau, passend bij talent en ambitie.

Verbeelding van verschillende leerroutes en indivicueel maatwerk
Adaptief onderwijs met individueel maatwerk vraagt flexibiliteit van de school. © ISTOCK

Heroverweging bestaande organisatiestructuur

Wilt u meer maatwerk bieden? Overweeg dan om organisatiestructuren als klassensysteem, jaarplanning en roosters los te laten. We onderscheiden in het onderwijs 2 soorten differentiatie:

Divergerend differentiëren vraagt om de grootste veranderingen in de organisatie van uw onderwijs, omdat u de verschillen tussen leerlingen groter laat worden. Leerlingen van dezelfde leeftijd zijn dan bijvoorbeeld op hetzelfde moment in het jaar met verschillende leerdoelen bezig. Kiest u ervoor om het convergerend eindpunt los te laten? Dan wordt de overdracht tussen leraren een essentieel onderdeel. Dit gaat dan niet meer per klas, maar per leerling. Leg dan het leerproces en het individuele niveau per leerling goed vast en zorg ervoor dat u heldere afspraken maakt over hoe u die informatie overdraagt.

Deel deze pagina: De toekomst van technologie voor individueel maatwerk

Delen
  • LinkedIn
  • Facebook
  • Twitter
  • E-mail
  • Deel deze pagina