Worden mensen ziek van ict, zoals Manfred Spitzer stelt?

"Spitzer noemt in het boek 'Digiziek' negatieve effecten die ict kan hebben op mensen. Die effecten zijn er inderdaad, maar dat betekent niet dat ict alléén negatieve effecten heeft of dat die altijd, overal en bij iedereen optreden. Spitzer presenteert de wetenschap op een eenzijdige manier en schetst een vertekend beeld.

Er zijn 3 mogelijke uitkomsten van ict-gebruik in het onderwijs: positieve, neutrale en negatieve effecten. Scholen die keuzes willen maken over ict in het onderwijs, moeten dat doen op basis van een realistisch beeld; met oog voor het gehele palet aan effecten; positief én negatief."

Waar maakt Spitzer zich zo'n zorgen over?

"Volgens Spitzer toont onderzoek dat de digitalisering van de maatschappij negatief doorwerkt in allerlei domeinen van ons leven. Mensen krijgen door overmatig ict-gebruik obesitas, angststoornissen, concentratieproblemen en slapeloosheid. Vooral jongeren lopen gevaar. Zij overzien de langetermijneffecten niet en zijn extra kwetsbaar omdat hun hersenen niet volledig zijn ontwikkeld.

Ict moet volgens Spitzer voor jongeren verboden zijn, omdat hun brein de verleidingen van digitale media niet kan weerstaan. Ook in het onderwijs moet volgens Spitzer geen ict worden ingezet. Hij zegt: wat je online vindt, is wat je al weet. Dat is geen leren. De hersenen willen klussen klaren met zo min mogelijk energie. Wie Google veel gebruikt, blijft volgens hem opzoeken en slaat geen kennis meer op. Juist die kennis is nodig om tot begrip en leren te komen."

Worden kinderen ziek van ict, zoals Neuroloog Manfred Spitzer stelt? En moeten we ict daarom uitbannen op school? Alfons ten Brummelhuis (strategisch adviseur onderzoek, Kennisnet) vindt dat we het debat over onderwijs en ict genuanceerd moeten voeren
Worden kinderen ziek van ict, zoals neuroloog Manfred Spitzer stelt? En moeten we ict daarom uitbannen op school? © Frank de Roo/Hollandse Hoogte

Onderwijs zonder ict. Wat vind je daarvan?

"Wel of geen ict in het onderwijs is een valse tegenstelling. De aanwezigheid van ict in het onderwijs is een onomkeerbare realiteit. De vraag die we moeten stellen is: waartoe zetten we ict precies in? Welke toepassingen dragen daadwerkelijk bij aan ontwikkeling en kwaliteit van onderwijs ? We moeten veel genuanceerder discussiëren over ict in het onderwijs.

Spitzer heeft gelijk als hij zegt dat het weinig zin heeft om kinderen alles zelf te laten uitzoeken op Google. Onderzoek maakt duidelijk dat leeropbrengsten van dat soort opdrachten voor veel leerlingen negatief zijn. Tegelijkertijd is ict uitermate effectief in veel leersituaties, zoals bij het oefenen van rekenen of taal met adaptieve lesprogramma's.

De opbrengsten zijn daar beter dan in klassieke lessituaties, omdat leerlingen direct feedback krijgen over wat ze goed en fout doen. De programma's geven leerlingen vervolgens opdrachten die passen bij hun niveau. Dat kan een leraar in zijn eentje niet continu voor elke leerling doen."

Wat bepaalt dan of ict een goed hulpmiddel is?

"Elke onderwijssituatie omvat een krachtenveld dat de uitkomst van het leren bepaalt. Het gaat om het samenspel tussen de kenmerken van de leerling, de kenmerken van de leraar, de leerinhoud en de middelen die de leraar inzet. In dat krachtenveld bevinden zich de factoren voor effectief onderwijs, maar óók de factoren voor negatieve uitkomsten. Een goede leerkracht weet wanneer welke ict-toepassing meerwaarde biedt."

Kunnen we vanwege de risico's niet beter helemaal stoppen met ict in het onderwijs?

"Spitzer wijst terecht op de risico's. Maar zijn oplossing om ict helemaal te verbieden onderschrijf ik niet. De meerwaarde van ict voor bepaalde groepen leerlingen kan zó groot zijn dat we hun ontwikkelingskansen ernstig tekort zouden doen door géén ict in te zetten. Zo kunnen leerlingen met concentratieproblemen beter leren lezen als zij oefenen met digitale voorleesboeken. Door geluid en bewegend beeld houden zij hun aandacht beter vast, blijkt uit onderzoek."

Hoe weet een leraar dan wanneer ict in het onderwijs wel en niet werkt?

"Om leraren zo goed mogelijk te ondersteunen moeten het onderwijs en de wetenschap samen in kaart brengen wat werkt en wat niet. We moeten voortdurend met elkaar benoemen wat we weten over de inzet van een bepaald middel voor een bepaalde groep in een bepaalde context.

Dat klinkt complex, maar dit vraagstuk is nu eenmaal niet eenvoudig. Professionele leraren kunnen in hun onderwijs de juiste afweging maken en ict gericht en gedoseerd inzetten."

Wat als er negatieve effecten van ict zijn die we nu nog niet kennen?

"We weten nog niet welke langetermijneffecten ict heeft op onze hersenen. Ook weten we niet of en hoe onze hersenen zich aanpassen aan ict-gebruik. Moeten we vanuit deze onwetendheid ict in het onderwijs dan maar helemaal uitbannen? Ik zou zeggen van niet."

Weten wat werkt

Wat werkt écht met ict in het onderwijs? In de rubriek 'Weten wat werkt' belichten experts van Kennisnet maatschappelijke discussies over onderwijs en ict vanuit een wetenschappelijk perspectief.

In dit interview verwijst Alfons ten Brummelhuis onder meer naar wetenschappelijke kennis die je vindt in de Vier in balans-monitor, de Weten wat werkt-kaarten en de Kennisrotonde van het Nederlands Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).

Samen met de NRO organiseert Kennisnet ook jaarlijks de Onderzoeksconferentie. Die zal dit jaar plaatsvinden op 28 juni in Amersfoort. Wetenschappers presenteren er hun recente onderzoeken op het gebied van onderwijs en ict. In korte presentaties word je bijgepraat over de meest actuele bevindingen en weet je wat wat echt werkt in de praktijk.

Bronnen

Auteurs Lotte Dondorp en Janny Kappert zijn respectievelijk beleidsadviseur en projectadviseur bij Kennisnet.

Deel Worden leerlingen digiziek van ict in het onderwijs?

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug