Digitalisering biedt het onderwijs volop kansen. Maar het roept ook ethische vragen op als:   

De snelle technologische ontwikkelingen maken deze vragen extra urgent. Hoe zorgen we dat digitalisering waarden niet ondermijnt maar juist stimuleert? 

Digitalisering, waarden en ethiek

Eerst wat definities. Wat verstaan we precies onder digitalisering, waarden en ethiek? 

Digitalisering in het onderwijs kan waarden zowel bedreigen als bevorderen. Zo heeft de ontwikkeling van (adaptieve) leersystemen, die grote hoeveelheden data van leerlingen verwerken, geleid tot vragen over privacy. Reflectie van betrokken partijen in het onderwijs leidde tot het privacyconvenant.

De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) zorgde later voor een wettelijk kader. Deze afspraken en eisen geven sturing aan de ontwikkeling van digitalisering vanuit de waarde privacy. Die waarde roept de ethische vraag op in hoeverre en onder welke voorwaarden de leersystemen gebruik kunnen maken van de gegevens van leerlingen.

Sturingsmodel waardevol digitaliseren

Visueel weergegeven ziet dat proces er als volgt uit:

Sturingsmodel waardevol digitaliseren
Met het Sturingsmodel waardevol digitaliseren kunnen scholen sturing geven aan digitalisering met ethiek © Kennisnet

Het ‘Sturingsmodel waardevol digitaliseren’ van Kennisnet laat zien hoe het onderwijs met ethiek vanuit waarden de toepassing van digitale technologie kan sturen. 

Dit proces verloopt cyclisch. Vaak is digitalisering het startpunt. De toepassing van nieuwe technologie beïnvloedt waarden en roept ethische vragen op. De reflectie over die vragen helpt om sturing te geven aan digitalisering. 

Zo biedt de inzet van artificial intelligence (AI) in leermateriaal bijvoorbeeld kansen om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen, maar het risico bestaat ook dat AI leerlingen onbedoeld bevooroordeeld benadert. De ethische vraag is: is het goed om AI in te zetten op school? 

De ethische reflectie helpt vervolgens om expliciet te maken welke waarden op het spel staan, zoals zelfstandigheid en gelijkheid, en om te bedenken hoe deze waarden kunnen worden beschermd of gestimuleerd. Dit kan leiden tot afspraken of principes binnen het bestuur of de school. Welke technologie wordt ingezet, op welke manier en onder welke voorwaarden? Daarmee stuurt het onderwijs digitalisering in plaats van dat digitalisering het onderwijs overkomt.

De waarden van de school kunnen ook het startpunt vormen. Zo maakt vrijeschool Widar in Delft na ethische reflectie over hun pedagogische waarden bewuste keuzes over ict, zoals de leeftijd waarop leerlingen met devices gaan werken. Op het PO-Raad congres op 14 juni 2019 vertellen zij meer over hun aanpak.

Experts: “Het onderwijs is aan zet”

In mei 2019 boog een onlangs opgerichte Ethiek Adviesraad, bestaande uit experts en scholen, zich op uitnodiging van de PO-Raad en Kennisnet over ethische vraagstukken rond digitalisering in het onderwijs. Grote vraagstukken als ‘Wat is de juiste balans tussen mens en machine?’ en ‘Wat is de rol en invloed van grote techbedrijven?’ werden besproken. Digitalisering vraagt volgens de raad om aandacht voor ethiek op alle niveaus: van sector tot school. Het onderwijs is aan zet.

Meer informatie

Kennisnet werkt samen met de sectorraden aan publicaties en aanpakken om de waarden van het onderwijs centraal te zetten bij digitalisering. Vragen naar aanleiding van dit artikel? Neem contact op met Kennisnet support via support@kennisnet.nl of op 0800 321 22 33.

Downloads

Deel Sturing geven aan digitalisering met ethiek

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug