"Als je leerlingen wilt helpen om hun leerproces zelf te regelen, ga dan eerst het gesprek met hen aan en maak daarbij goed gebruik van de vaardigheden die je als leraar hebt", adviseert Baas.

Evalueren om te leren

De theorie is mooi en spreekt veel leraren aan. Je verzamelt informatie over verschillende aspecten van het leerproces van leerlingen, zoals gemaakte taken, motivatie en leerstrategieën. Daarnaast help je leerlingen om hun eigen leerproces te evalueren. Deze informatie gebruik je om leeractiviteiten te personaliseren.

Je optimaliseert op die manier ook het onderwijs: leerlingen krijgen opdrachten die ze op dat moment aankunnen. Belangrijker nog: leerlingen ontdekken zelf waar zij staan in hun leerproces en wat een effectieve leerstrategie voor hen is. Ze kunnen hun leerproces steeds beter organiseren en blijven hierdoor ook gemotiveerd. 

Onderzoek van Baas bij po-scholen laat zien dat portfolio’s niet effectief worden ingezet.
Onderzoek van Baas bij po-scholen laat zien dat portfolio’s niet effectief worden ingezet. © Rodney Kersten / Kennisnet

Veredelde verzamelmap

Het portfolio geldt als een belangrijk instrument om dit 'evalueren om te leren' vorm te geven. De praktijk is anders, zo blijkt uit het promotieonderzoek van Diana Baas. "In Nederland maken diverse po-scholen gebruik van portfolio's. De realiteit is dat dit instrument vaak maar een paar keer per jaar wordt gebruikt, ook omdat leerkrachten niet goed weten hoe ze er mee om moeten gaan", concludeert Baas."

Het portfolio doet vooral dienst als een veredelde verzamelmap van wat leerlingen gedaan hebben. Het gebruik staat los van de onderwijspraktijk, er is geen directe relatie met het leerproces."

Meer zelfsturing

Baas baseert deze bevindingen op haar recente promotieonderzoek. De casestudy die ze momenteel in opdracht van NRO bij een basisschool doet, lijkt het beeld te bevestigen.

Het portfolio wordt niet gericht ingezet om leerlingen meer zelfsturing te bieden. Betekenisvol in dit verband: scholen die portfolio's gebruiken, hebben evalueren om te leren niet beter geïntegreerd in de praktijk dan scholen die geen portfolio gebruiken.

Tegelijkertijd is er wel veel behoefte aan vernieuwing, weet Baas. "Scholen zoeken alternatieven voor het klassieke rapport. Ze staan open voor nieuwe manieren om leerlingen verantwoordelijkheid te laten nemen voor hun eigen leerproces."

In gesprek met de leerling

Volgens Baas kunnen po-scholen die hun leerlingen meer regie willen geven over hun eigen leerproces het beste even een stap terug zetten. "Ik zou haast zeggen: schuif zo'n instrument als een portfolio aan de kant zolang je niet precies weet hoe je dat wilt inzetten. Focus je op het primaire proces."

Baas stelt dat het belangrijk is om in gesprek te komen met de leerling. "Waar staat de leerling in het leerproces? Hoe zit het met de motivatie? Welke strategieën beheerst een leerling om het eigen leerproces te sturen?"

Sleutelrol voor leraar

De rol van de leraar is volgens Baas erg belangrijk in dit proces. "Het gaat niet op de eerste plaats om instrumenten, maar om de vaardigheden van leraren om zelfregulatie van leerlingen te stimuleren. Benut die vaardigheden, neem ze als vertrekpunt. Laat leerkrachten experimenteren met gespreksvormen die ervoor zorgen dat leerlingen zelf na gaan denken over hun eigen leerdoelen."

Onderzoeksconferentie 2017

Diana Baas was spreker op de Onderzoeksconferentie van Kennisnet waar zij door persoonlijke omstandigheden niet bij kon zijn.

Deel Portfolio's als evaluatietool

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug