Wanneer is uw fascinatie voor onderwijs en ict begonnen?

"Technologie boeit me van jongs af aan. Mijn belangstelling voor onderwijs is begonnen toen mijn kinderen naar school gingen. Op het Kruisheren college (later Udens college) kwamen beide passies samen. Ik was fotograaf en kreeg een aanstelling als technisch onderwijsassistent. Ruim voordat internet in de school ingezet kon worden, in 1994, kwam ik in contact met leraren uit Finland. Samen verkenden we de mogelijkheden van die prille, nieuwe techniek. We mailden elkaar via het netwerk van de Universiteit van Amsterdam, die ons een limiet stelde van 1 e-mailtje per week. We belden in vanuit Uden en het wonder geschiedde: er kwam een e-mail uit Finland. Dat vonden we fantastisch.

"In 2000 heb ik het bedrijf ICT & Educatie opgericht, met de bedoeling een brug te bouwen tussen onderwijs en technologie. Dat was nodig, want computers werden vooral gebruikt - en deels nog steeds - omdat ze er nu eenmaal waren. Leveranciers predikten over de voordelen, maar er werd nauwelijks nagedacht over het waarom. Dan bereik je nooit de innovatie waar je van droomt." 

Bob Hofman
Bof Hofman richtte het bedrijf ICT & Educatie op, met de bedoeling een brug te bouwen tussen onderwijs en technologie © Kennisnet

Hoe heeft uw onderwijsvisie vorm gekregen?

"De vragen die mij alsmaar bezighielden, waren: 'Hoe maak je leren aantrekkelijk en betekenisvol? Wat doet er nu echt toe? Hoe kan dat beter? Die vragen stonden aan de basis van de Learning Circles, waarbij leerlingen uit verschillende landen met elkaar betekenisvolle vraagstukken oplossen. 

"We bedachten een thema en elke leerling mocht hierover zijn eigen vraag stellen. Met één eis: het mag geen vraag zijn die je kunt opzoeken en het moet een vraag zijn die je aan het denken zet. Met andere woorden: we richten ons niet op facts and figures, maar op deep learning.

"Met een thema als 'water' gingen leerlingen in 5 landen aan de slag, vanuit hun eigen vragen en vaak totaal verschillende perspectieven. Een school uit Nederland stelde de andere scholen de vraag: waar komt jullie drinkwater vandaan en hoeveel water gebruikt een gezin met 2 kinderen per week? Een school in Ghana reageerde: wij hebben geen watermeters. We hebben veel grotere gezinnen. En we wonen op 3 uur lopen van de dichtstbijzijnde waterput. Ze mailden een foto van een fiets met 2 jerrycans met 40 liter water aan de voorkant en 3 jerrycans aan de achterkant. Samen dus 200 liter water. Aan 1 fiets.

"Dat is informatie, maar informatie alleen komt niet binnen. Hoe kun je er nou voor zorgen dat je hier een leerrijke ervaring van maakt? Uiteindelijk was er een gymnastiekleraar in het voortgezet onderwijs in Hilversum die een vergelijkbare fiets liet maken. Daarna liet hij leerlingen zelf ervaren hoe zwaar en moeilijk het is om 200 liter water op een fiets te vervoeren. Die leraar had het volledig begrepen; dit is betekenisvol en authentiek leren. Zoiets blijft je je hele leven lang bij."

Wat zijn voor u de belangrijkste onderwijskeuzes waar scholen in Nederland mee te maken hebben?

"Vrijwel alle scholen zijn aan het zoeken naar een betere aansluiting met de leerling. Daarbij valt op dat de onderwijskeuzes die scholen over de hele wereld maken, sterk overeenkomen met waar we in Nederland waarde aan hechten, namelijk: authentiek leren, flexibel leren, inzicht in leren en inzet op vaardigheden. Technologie speelt daarbij nog geen hoofdrol, maar kan wel een belangrijke bijdrage leveren om leren te faciliteren. Dat is ook mijn ervaring. Buitenlandse experts John Hattie, Steve Joordens en Michael Fullan zeggen in jullie publicatie: 'de grootste rijkdom in jullie systeem is tegelijkertijd de grootste valkuil: de autonomie.' Het lukt op veel plekken niet goed om samen te werken en dit vol te houden. Als we bereid zijn om een klein beetje autonomie in te ruilen om samen te werken, dan ontstaat een krachtige basis om te innoveren en innovaties duurzaam te maken.

"Dat heb ik zelf ook de afgelopen 20 jaar ervaren in de zoektocht naar 'authentiek leren'. Leren kun je niet alleen. Er is meer dan één waarheid. En leren wordt pas echt betekenisvol als je leert met de wereld, in plaats van over de wereld. Dat kan al heel eenvoudig, met ict-middelen die iedereen ter beschikking heeft."

Hoe kunnen scholen de technologie gebruiken die we nu voorhanden hebben?

"Bij elk onderwijsthema is het cruciaal dat je de inhoud tot leven brengt, zodat die betekenis krijgt voor leerlingen en dat ze zich eraan verbinden. Dat technologie hierbij kan helpen, zie je ook bij de Echoes-projecten. De vraag was: hoe kun je jongeren van nu nieuwsgierig maken naar de Tweede Wereldoorlog? Wij brachten ze in contact met veteranen. Leerlingen uit Canada en Nederland ontdekten via Skype wat iemand beweegt om zijn land te verlaten en overzee een ander land te bevrijden. Dat maakt leerlingen nieuwsgierig en brengt hun leren op gang.

"Ik denk dat zo'n 20 van de 100 scholen in Nederland op dit moment maximaal gebruik maakt van de mogelijkheden. Als we alleen al de technologie zouden inzetten die er nu beschikbaar is, dan zouden we enorme stappen zetten. Aan alles merk ik dat het onderwijs in de vorm zoals we het hadden, over de houdbaarheidsdatum heen is. Het kantelt. Een aantal scholen in Nederland is bijvoorbeeld bezig om het leren op andere manieren zichtbaar te maken, door leerlingen zelf hun groei in beeld te laten brengen met hulp van een digitaal portfolio, aan de hand van leerdoelen. Deze ontwikkeling naar formatief leren houdt niemand meer tegen, en wat mij betreft mogen we dit in de onderwijscultuur nog meer integreren."

Waarom die nadruk op 'formatief'?

"We delen op jonge leeftijd leerlingen in naar wat ze niet kunnen, of naar wat ze volgens een eenvormig model op een bepaalde leeftijd zouden moeten kunnen. Dat beperkt hun mogelijkheden. Ieder kind is verschillend en heeft een eigen manier van ontwikkelen. In een formatieve cultuur vel je geen oordeel over waar een leerling is, maar kijk je naar groei, naar hoe diegene zich als mens ontwikkelt.

"Waar ik weleens moe van word, is het eeuwige gediscussieer en het elkaar bestrijden. 'Het gaat om vaardigheden', 'Nee, het gaat om kennis', 'Nee, het gaat om het curriculum'. 'We moeten eerst kijken waar we nu staan'. 'Nee, we moeten kijken waar we naar toe willen.' Hou toch op. We hebben in Nederland het mooiste onderwijs van de wereld. Kijk samen wat er goed gaat en hoe je dat samen verder kunt verbeteren.

"Om die dialoog positief en constructief met elkaar te kunnen voeren, heeft Bob met Michel van Ast, trainer en adviseur op het gebied van didactiek en ict', een praatplaat voor een formatieve cultuur op school ontwikkeld. Bob: 'Het is een plaat die niet oordeelt, maar alle belangrijke aspecten in beeld brengt, laat zien dat alles samenhangt en die uitnodigt om het gesprek te voeren over een leeromgeving waar de persoonlijke ontwikkeling van de leerling centraal staat. Geen enkele vraag is belangrijker dan een andere; je kunt op elk startpunt beginnen. Kijk dus: wat past bij jou?

"Een optimistische slotconclusie: we hebben al heel goed onderwijs en als we de mogelijkheden van de technologie beter leren benutten, de persoonlijke ontwikkeling van de leerling centraal stellen én nadrukkelijk samen de krachten bundelen, zijn er volop kansen om nieuwe stappen te zetten."

Onderwijsvernieuwing op uw eigen school?

Wilt u weten hoe u uw eigen denken over vernieuwing in het onderwijs kunt aanscherpen? De publicatie 'Onderwijsvernieuwing met technologie, een internationale blik' biedt u informatie over de jongste ontwikkelingen en inzichten van zowel collega's uit het onderwijs als vooraanstaande onderwijsexperts in het buitenland.

Lees de publicatie Onderwijsvernieuwing met technologie, een internationale blik.

Deel Onderwijsvernieuwing met technologie – een blik vanuit de praktijk

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • E-mail
  • Terug