Wat heb je nodig om kritisch te kunnen denken?

"Vooral de vaardigheid om op een andere manier ergens naar te kunnen kijken, vanuit verschillende perspectieven. Als er bijvoorbeeld een belangrijke gebeurtenis plaatsvindt, staan alle nieuwsfotografen meestal aan dezelfde kant. Maar er is er altijd eentje die juist vanuit een andere hoek unieke foto's weet te maken.

Stephan Fellinger is oprichter van de SpinAwards en De Zaak van Vertrouwen © Henk-Jan Winkeldermaat

En als je zoekt op internet, laat je dan je wereldbeeld bepalen door Google? Of vergelijk je de resultaten met een andere zoekmachine zoals DuckDuckGo? En sta daarna eens stil bij de resultaten; klopt het wel wat je gevonden hebt?"

Hoe kan je bepalen of de gevonden informatie klopt?

"Gebruik ten eerste je gezonde verstand - denk altijd zelf na en neem niet zomaar informatie of meningen over. Gebruik altijd meerdere bronnen in plaats van maar één. Denk eens vanuit het perspectief van de persoon of organisatie waar de informatie vandaan komt."

Hoe kunnen scholen daar aandacht aan besteden?

"Door erover te praten en het te oefenen. Laat een leerling iets opzoeken op internet en discussieer met de klas of wat je ziet wel is wat het lijkt. Je kan daarvoor zintuigen ontwikkelen door er altijd bewust van te zijn en te blijven trainen. Vooral in een mediagedreven maatschappij als de onze is dat nodig.

Te snel hebben we een mening op basis van incomplete informatie, waarbij we geloven dat de informatie wel volledig is. Blijf daarom altijd nadenken over hoe je een completer beeld kan vormen. En durf ook eens te uit te spreken dat je nog geen mening hebt kunnen vormen als je er nog niet alles van weet. Dat is juist een teken van kracht."

Kunnen kinderen van nature kritisch denken?

"Kinderen hebben van nature veel vaardigheden die kunnen bijdragen aan kritisch denken zoals nieuwsgierigheid, dingen willen uitproberen, openstaan voor perspectieven, niet oordelen, vragen durven stellen en willen samenwerken.

Maar soms wordt het ze juist afgeleerd. Kinderen die binnen de lijntjes kleuren krijgen een sticker van de juf en zij die wat anders doen, passen niet binnen het beloningssysteem. Terwijl er juist meer van dat soort mensen nodig zijn."

Wat is het gevolg later op de arbeidsmarkt?

"Ze hebben grote moeite zich te onderscheiden. Er worden ze in het onderwijs zoveel structuur en regels gegeven dat ze daarna niet meer met vrijheid om kunnen gaan. Mensen kunnen maar moeilijk uitzoomen van hun eigen perspectief en kijken daardoor minder kritisch naar zichzelf.

Als ik bij een organisatie uitgenodigd ben om mee te denken over vernieuwing dan vraag ik de medewerkers vaak om hun eigen bedrijf frontaal aan te vallen alsof ze de concurrent zijn. Pas dan komt er inzicht in wat er beter kan en vraag ik ze: wat ga je aan jezelf, je afdeling en je organisatie veranderen? Als je naar alle scenario's durft te kijken, draagt dat bij aan een kritischer blik."

Waar moeten scholen op letten?

"De focus op school en in de maatschappij ligt momenteel sterk op technische vaardigheden. Maar er is ook nog een gebruiker waar de technologie op aan moet sluiten. Om daar kritisch naar te kijken heb je juist empathisch vermogen nodig. Dus naast het stimuleren van technische vaardigheden op school is het net zo belangrijk het menselijk perspectief mee te nemen."

Waarom zijn verschillende perspectieven zo belangrijk?

"Hoe meer perspectieven je meeneemt in de keuzes die je maakt, hoe kleiner de kans is dat je er spijt van krijgt. Daarnaast zijn bijna alle uitvindingen om ons heen - een auto, een vork of de verwarming - bedacht door mensen die anders durfden te kijken dan de groep.

Deel Kritisch denken - 'Maak keuzes nadat je alle perspectieven bekeken hebt'

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug