Sociale media bieden veel mogelijkheden voor leerlingen om mee te leren, informatie te vinden en te communiceren. Het zijn onmisbare tools voor hun sociale leven, op school en later op het werk. Tegelijkertijd brengen sociale media ook veiligheidsrisico's met zich mee zoals cyberpesten, sexting en ongewenste verspreiding van beeldmateriaal.

Een meisje kijkt op haar smartphone in de klas
Een meisje kijkt op haar smartphone in de klas © Dirk-Jan Visser

Preventief

Sociale veiligheid - ook online

Voor sociale veiligheid gelden op elke school omgangsregels, maar vaak vertalen die zich niet direct naar sociale media. Hierdoor kunnen er bijvoorbeeld online ruzies ontstaan of kan ongewenst beeldmateriaal worden verspreid. Het is daarom aan te raden een veiligheidsplan en richtlijnen voor sociale media op te stellen.

In een schoolveiligheidsplan wordt vastgelegd wat er gedaan wordt tegen bijvoorbeeld geweld, agressie, seksuele intimidatie, pesten en discriminatie. Maak sociale media ook onderdeel hiervan door te anticiperen op wat er mis kan gaan en wat de school kan doen om dit te voorkomen. Er kan bijvoorbeeld een koppeling gemaakt worden naar het pestprotocol. Daarnaast is het goed om vooraf een procedure op te stellen voor calamiteiten en afspraken te maken met een vaste contactpersoon bij de politie.

Bekijk de brochure Sociale veiligheid op school en internet.

Regels opstellen

Om calamiteiten te voorkomen is het van belang gedragsregels op te stellen voor sociale media. Sommige scholen kiezen hierbij voor een strikte, formele tekst, terwijl andere kiezen voor een positief geformuleerd reglement. Niet alle scholen maken een reglement, sommige nemen regels voor sociale media op in het leerlingenstatuut of de algemene gedragsregels. Bekijk het modelreglement van Kennisnet.

Let bij het invoeren van deze regels erop dat leerlingen weten welke feiten strafbaar zijn, zoals smaad of het produceren van seksueel getinte beelden. Laat leerlingen eventueel zelf nadenken over het formuleren van regels en kies daarbij ambassadeurs die letten op de uitvoering. Naast het verbieden van bepaalde zaken is het ook belangrijk te formuleren wat leerlingen juist wel kunnen met sociale media.

Mediawijsheid

Om incidenten met sociale media zo veel mogelijk te voorkomen is het belangrijk om leerlingen competenties bij te brengen waardoor ze slim en verantwoord omgaan met sociale media en mediawijs worden.

Mediawijsheid is een van de 21e eeuwse vaardigheden die gezien worden als competenties die leerlingen nodig hebben in de maatschappij van de toekomst. Het begrip mediawijsheid omvat volgens Mediawijzer.net 10 competenties, die zorgen dat een leerling begrip heeft van media, er gebruik van kan maken, ermee kan communiceren en het strategisch kan inzetten. Een leerling wordt als mediawijs gezien wanneer deze de 10 competenties beheerst. Bekijk het mediawijsheid competentiemodel op de website van Mediawijzer.net.

Vooral door mediawijsheid structureel en breed in te voeren in het onderwijs kun je er als school voor zorgen dat leerlingen veilig leren omgaan met sociale media. Volg hierbij de stappen voor het breed integreren van digitale geletterdheid op school.

Daarnaast is het slim om in gesprek te gaan met leerlingen over veiligheid en privacy. Lees ook het antwoord op de vraag 'wat is informatiebeveiliging en privacy en hoe regel ik dit op school?'.

De mediawijze school

Een breed draagvlak is belangrijk bij het structureel invoeren van een nieuw onderwerp als mediawijsheid. Betrek daarom teamleden bij het uitwerken van de plannen en maak gebruik van hun feedback en input. Zet enthousiaste teamleden - en eventueel ook ouders - in door ze te koppelen aan een project, themadag, mediawijsheidplan of leerlijn. Sommige scholen organiseren zelf projecten of maken leerlijnen, maar je kunt ook bestaande middelen gebruiken. Lees bijvoorbeeld het artikel 'Alles wat je moet weten over mediawijsheid'.

Ondersteun bezigheden met een duidelijke planning waaruit blijkt wie welke verantwoordelijkheden heeft en hoeveel tijd ze gaan kosten. Maak daarnaast gebruik van samenwerkingen met externe partijen zoals bibliotheken of een schoolbegeleidingsdienst. Naast voorlopers zijn er ook docenten die extra scholing nodig hebben en zal er extra apparatuur en software nodig zijn.

Reactief

Mocht zich een incident voordoen dan is het essentieel als school snel te reageren. Daarom is het belangrijk om vooraf aandacht te besteden aan het schoolveiligheidsplan.

De eerste stap is onderzoeken wat er precies aan de hand is en wat de impact ervan is. Raadpleeg hiervoor het slachtoffer en de ouders en bespreek hun wensen. Betrek hierbij ook de mentor of de vertrouwenspersoon. Onderzoek ook of er behoefte aan psychologische hulp of crisismanagement is. Het is daarnaast belangrijk te inventariseren of er sprake is van een strafbaar feit. Overleg wanneer nodig hierover met de politie.

Hoewel het bij schadelijk beeldmateriaal logisch lijkt om dit direct te verwijderen, is dat niet altijd gemakkelijk of zelfs wenselijk. Soms is het nodig als bewijsmateriaal. Overleg hierover met de politie, kijk op Meldknop.nl of bel met Help Wanted van Slachtofferwijzer.

Nadat een plan van aanpak is afgesproken, moet de school communiceren met de verschillende partijen: de ouders, klasgenoten, docenten en eventueel de media. Lees in de Leidraad Omgaan Met Ongewenste Verspreiding Beeldmateriaal hoe je dit het beste kunt doen.

Bekijk alle antwoorden op veelgestelde vragen

Dit is één van de artikelen in een reeks die Kennisnet tot stand brengt met de PO-Raad. Bekijk het overzicht van alle artikelen uit de serie 'Vraag & antwoord'.

Deel Hoe zorg ik dat leerlingen veilig met sociale media omgaan?

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug