Als je een afspraak maakt met Simon Verwer, krijg je Eke Rebergen er automatisch bij. Samen vormen de jonge docenten en filosofen De Denkfiguren, een denktank vanuit de onderwijspraktijk. "Ict is helemaal niet zo'n groot ding."

Ze zijn nooit klaar met studeren, lachen Simon Verwer en Eke Rebergen. Diverse studies afgerond. Extra trajecten als Eerst de Klas, trainingsprogramma voor excellente academici in het bedrijfsleven en onderwijs en het vervolg Leiderschap in het Onderwijs. Extra projecten, zoals hun denktank De Denkfiguren en het docenten- en ondernemersnetwerk Curious Teachers. Ze zijn allebei dertig, allebei jonge vader, allebei filosoof. Ze staan allebei als docent voor de klas, hebben allebei een passie voor ideeën en hoe die ontstaan en kunnen worden overgedragen. Niet alleen in het onderwijs, maar overal waar mensen zijn.

Filosofen over onderwijsvernieuwing en ict Eke Rebergen en Simon Verwer
Eke Rebergen en Simon Verwer poseren voor hun blog lerarenvannederland.nl © lerarenvannederland.nl

Start van Denkfiguren

Verwer: "Maar dat we zelf lesgeven is wel heel wezenlijk voor De Denkfiguren. We zijn praktijkgedreven, geen filosofen die zomaar iets roepen. Dat is onze hybriditeit, we doen het werk, maar we staan er ook boven, onder en naast en willen op een heel fundamentele manier nadenken over onderwijs."

Verwer de klassieke wetenschapper en filosofiedocent, Rebergen de ontwerper uit Delft, natuurkundedocent. Ze ontmoetten elkaar in 2009 via Eerst de Klas en vonden elkaar in hun zienswijze op het reguliere onderwijsprogramma, in de manier waarop ze denken, voelen, functioneren. Ze zijn complementair, het gesprek van vandaag lijkt pingpongen met invallen, formuleringen, aanvullingen. Elke vraag roept een nieuwe vraag op. Rebergen: "En dan gaan we daar weer over kletsen." Verwer: "Zo gaat dat dus bij ons."

In de zomer van 2011 werd Denkfiguren geboren op een terras in Durgerdam. Een niet gefinancierde, dus onafhankelijke afdeling voor Research en Development van het Nederlandse onderwijs. 'Wij zoeken verfrissend positieve en doordachte vergezichten voor de alledaagse onderwijspraktijk', aldus de website. En dat doen ze op allerlei manieren, gebruik makend van filosofische methoden, door onderzoek, docenten- en bestuurdersworkshops en lezingen en via blogs. Vanuit eigen passie, interesse en nieuwsgierigheid.

Onderzoek naar theorieën

"In het begin hadden we wel veel moeite om het uit te leggen", zegt Rebergen, docent Communicatie en Multimedia Design aan de Avans Hogeschool in Den Bosch. "We doen onderzoek naar concepten, ideeën, theorieën. Niet vanuit een torentje, maar in de praktijk. Doordat we onafhankelijk zijn, hoeven we niet van te voren de relevantie van ons onderzoek aan te geven. Al blijkt die relevantie vaak achteraf wel."

Verwer, docent logica en argumentatieleer aan het Hyperion Lyceum in Amsterdam: "Die vrijheid is heel belangrijk. In de onderwijspraktijk is er eigenlijk geen tijd om na te denken over fundamentele ideeën en theorieën."

Op elke school een 'creatief directeur'

De Denkfiguren hebben onlangs het voorstel gedaan op elke school een 'creatief directeur' in te voeren. Verwer: "Dat is goed ontvangen maar de vraag is: blijft het lippendienst of wordt er echt wat mee gedaan? Mensen zien de potentie wel, maar in de praktijk heb je andere ijkpunten, je moet het belang van zo'n directeur hard kunnen maken. Je moet er een rekenformule bij aanbieden die duidelijk maakt hoe dat in de planning kan worden opgenomen. Maar dat is niet een rekensom van tien euro erin, tien euro eruit. Het aanstellen van een creatief directeur staat voor een bepaalde visie op het onderwijs." Rebergen: "Die creatieve directeur heb je bijvoorbeeld bij bedrijven die games ontwikkelen. Die stuurt het team aan, zorgt voor inhoudelijke borging, let op innovatie, creativiteit, kortom: het totaalplaatje."

Verwer: "En als docententeam maak je óók een heel creatief product. Al die lessen die je geeft, kun je zien als creatief product en ook daarvan moet je innovatie, creativiteit en kwaliteit borgen. Het kan niet altijd dezelfde les zijn. Je moet je telkens weer afvragen: Hoe raak je kinderen in deze tijd?" Rebergen, lachend: "Oftewel: hoe houd je je game spannend?"

Verbeterde positie voor creativiteit

Daar is wel een verschuiving voor nodig in het huidige onderwijs. Verwer doceert: wat is onderwijs? Eén: creëren, maken, ontwerpen (de lesvoorbereiding). Twee: uitvoeren (de les). Drie: evalueren (nakijken, nabespreken). "In het onderwijsprogramma is de nadruk komen te liggen op uitvoering en evaluatie, daar bestaat de werkweek vooral uit. Maar het eerste gedeelte, waarin heel veel beroepseer, kracht en energie zit, dat is onze strijd geworden. Een verbeterde positie voor creativiteit, voor het scheppen van ideeën en idealen." Bij die creativiteit kunnen leerlingen een grote rol spelen, stelt Rebergen.

"Je kunt samen zoeken naar de juiste onderwijsvormen. Ik geef les in Communicatie en Multimedia Design. Dat gaat over het ontwerpen en ontwikkelen van nieuwe media. Ik krijg vaak de vraag: hoe past ict, die nieuwe media in de toekomst, wat is de betekenis daarvan in het onderwijs? Maar ict is niet iets wat over ons heengaat, waar we 'iets mee moeten'. Het is iets wat we máken. En het is één van de ingrediënten waar we creatief onderwijs mee kunnen vormgeven."

En dan moet je niet kijken naar de media die er nu zijn, zegt Rebergen, die niet op Twitter zit of Facebook omdat hij liever zijn eigen digitale netwerken maakt. "Je moet het samen uitproberen. Er zijn heel veel items waarmee je kunt programmeren en websites bouwen met een standaard framewerkje. Ict is helemaal niet zo'n groot ding."

Digitale middelen

Maar er is sprake van polarisatie, beaamt Verwer. "Er wordt heel gespannen gedaan over de digitalisering. Dat heeft deels met het verschil tussen generaties te maken. Maar het ligt ook sterk aan het gevoel of we er controle op hebben of niet. Met de 'maker movement' in het onderwijs, door meer zelf te programmeren, zien mensen dat ze er greep op kunnen krijgen en dat ze niet worden gestuurd door ict maar er invloed op kunnen hebben."

De discussie wordt volgens Verwer slecht gevoerd; met name door de conservatieve, afhoudende partijen wordt niet goed geluisterd. "Wij zeggen niet dat ict de oplossing is. Goed onderwijs is ook gymmen, ook frutselen, ook buitenspelen. Maar er kan meer dan nu worden gewerkt met digitale middelen. Ik denk dat mensen die tegen zijn ict per definitie zien als de transformatie van hun rol als onderwijzer naar die van coach. Als leraar/onderwijzer hebben ze het gevoel dat zíj de leerlingen iets te brengen hebben, en dat wordt ze afgepakt. 'Ik hoef niet meer te onderwijzen, ik mag alleen nog maar begeleiden'." Als docent kun je je onderwijs hierdoor juist naar een hoger plan tillen. Ideeën en idealen ontwikkelen, doelen stellen en bereiken.

Toegevoegde waarde

Verwer: "Een lerares Frans die zich druk maakt dat leerlingen Google Translate gebruiken, verliest het. Wat zij moet doen, is bedenken hoe Google Translate van toegevoegde waarde kan zijn, een manier zoeken om teksten anders aan te bieden en andere elementen aan bod te laten komen. Dan komt ze in een enorm creatief proces. Dat is niet makkelijk, maar dit is waar het om gaat in creatief onderwijs." Rebergen: "De leerlingen passen zich aan aan de middelen die ze hebben en dat is superleuk, ik hoop dat we dat alleen stimuleren."

Verwer: "Wij focussen op ideeën en de mens is daarin heel belangrijk." Rebergen: "Als het gaat om ict is vandaag de dag de docent nog altijd het belangrijkste ict-middel. Ict staat voor informatie en communicatie, als er iets is dat een docent moet aanbieden is het dát. Maar goed onderwijs is meer dan dat alleen, je hebt een menselijke bedoeling. Ik ben er heilig van overtuigd dat een computer geen les kan geven. Als je als docent alleen informatie uitzendt, geef je geen les. Dan verlaag je jezelf tot ict."

De discussie over digitalisering op school is voor De Denkfiguren eigenlijk al achterhaald. Zij voeren een veel fundamentelere discussie over het schoolcurriculum 2030 waarop op wordt aangestuurd door staatssecretaris Sander Dekker. Verwer: "Er wordt iets geschetst van keuzes en vrijheid, maar het wordt gegoten in de infrastructuur die al bestaat. Zoveel natuurkundedocenten, bepaalde methodes, bepaalde resultaten. Maar als je alleen denkt vanuit die infrastructuur kom je er niet."

Ruimte bínnen het systeem

Als je het écht wilt hebben over onderwijs, moet je het volgens Verwer erover hebben of je natuurkunde nog wel nodig vindt. Moeten we nog wel Franse les geven? "Maar je kunt het niet uitspreken. Je hebt het over mensen, mensen die een salaris verdienen. Ik ben zelf ook leraar Frans. Ik vind alleen dat je het wél moet uitspreken. We vragen openheid om de status quo te bevragen. Waarom niet Chinees? Franse les is ook maar een historisch gegeven."

Zij geven zelf les op school, hebben ook te maken met het curriculum. Geeft Rebergen natuurkundeles, dan zegt hij ook: Boeken open bladzijde zoveel paragraaf 3. "Wij horen niet bij de groep die van het huidige onderwijssysteem afwil. Love the system, dat is ook ons motto. Maar dat betekent niet dat het systeem niet zou moeten veranderen. Daarom is vandaag de dag onderzoek nodig, moeten we ruimte zoeken bínnen het systeem."

Verwer: "Hier op het Hyperion wil ik natuurlijk ook dat leerlingen de school verlaten met een diploma. Dat is nou eenmaal de toegangspoort tot andere dingen in het leven. Gelukkig kun je een diploma op verschillende manieren halen." Wat vooral nodig is, vinden ze, is de emancipatie van onderwijzers die zeggen: het is een creatief beroep en voor die creativiteit heb ik tijd en ruimte nodig. Rebergen: "Je kunt nooit emanciperen als je alleen in het curriculum blijft, je moet in je hoofd ruimte vinden. Het is een truc om te zoeken naar nieuwe openingen."

Deel Filosofen over onderwijsvernieuwing en ict - Simon Verwer en Eke Rebergen

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug