Harari werd bekend door zijn wereldwijde bestseller 'Sapiens'. Daarin beschrijft hij het 'succesverhaal' van de mensheid. In een relatief korte tijd, 200.000 jaar, groeide de Homo Sapiens uit tot de absolute heerser van de planeet. In zijn nieuwe boek 'Homo Deus' trekt Harari de lijn door. Hij ziet een transformatie van de mens in het verschiet. Dankzij superieure technologie verandert de mens van een 'homo sapiens' in een 'homo deus', een god-mens, iemand met supervermogens.

Science fiction of realiteit

Dat klinkt als science fiction, maar het is al realiteit. Biometrische data vertellen ons hoe we ons voelen. Verlamde patiënten kunnen bionische ledematen bewegen of computers bedienen met hun gedachten. En de ontwikkelingen gaan maar door. Onlangs heeft een stel apen geleerd bionische handen en voeten die niet aan hun lichaam vastzaten te besturen via elektroden die in hun hersenen waren aangebracht.

Homo sapiens zal niet in een klap worden uitgeschakeld door opstandige robots. Het is aannemelijker dat de mens zichzelf stapje voor stapje zal 'upgraden' door te versmelten met robots en computers, 'tot onze afstammelingen achteraf beseffen dat ze niet meer tot dezelfde diersoort behoren die de Bijbel schreef, de Chinese muur bouwde en moest lachen om de capriolen van Charlie Chaplin.' Harari zegt: "In wezen gebeurt het al, door ontelbaar veel alledaagse handelingen. Elke dag besluiten miljoenen mensen hun smartphone nog wat meer controle over hun leven te geven of proberen ze een nieuw, effectiever antidepressivum uit."

In 'Sapiens' beschreef Harari hoe de mens de afgelopen eeuwen zijn belangrijkste ankers is kwijtgeraakt. Eerst verdween, voor velen tenminste, God als zingevende instantie. De afgelopen decennia is ook het humanisme onder druk komen te staan. De mens is niet meer het ultieme richtsnoer. Volgens Harari maakt het geloof in de autoriteit van de mens plaats voor een nieuw 'religie': het dataïsme - het geloof in algoritmen. En die verschuiving gebeurt al overal om ons heen, 'niet als gevolg van een of andere zwaarwegende overheidsbeslissing, maar door een vloedgolf van alledaagse persoonlijke keuzes.'

Meer begrijpen van technologie

Harari is geen technofoob. Hij wijst er simpelweg op dat de mens zich niet langer verlaat op grote verhalen of goden maar op wetenschappelijke instrumenten en nieuwe technologieën. Kunstmatige, niet-bewuste intelligentie wordt ingezet om het menselijke lot te verbeteren, maar de vraag is hoe ver die verbetering reikt. Veranderingen kunnen zich ook tegen ons keren. Volgens Harari is het essentieel om meer te begrijpen van de technologische revoluties om ons heen, anders hebben we geen invloed op de koers van onze toekomst.

Lessen voor het onderwijs

Wat kan - tot slot - het onderwijs nu van 'Homo Deus' leren? Naar mijn mening zijn dat 2 belangrijke punten:

1. De eindeloze digitale mogelijkheden verrijken en vergemakkelijken ons leven. Zonder twijfel. Maar technologie kan ons ook - zonder dat we het door hebben - in een keurslijf duwen, ons wijsmakend dat we het heerlijk vinden. Denk aan de smartphone waar we naar grijpen - om tweets te lezen, om het nieuws te volgen. Dat heerlijke gevoel ontneemt ons het zicht op de noodzaak om de belangrijke vragen van Harari te bespreken. Hoe creëer je als onderwijscollega's de ruimte om over die vragen te praten?

2. Het is belangrijk dat we kinderen leren goed met technologie om te gaan. We leren ze bijvoorbeeld programmeren, we maken ze informatievaardig. Maar het is net zo belangrijk, misschien nog wel belangrijker, dat we met leerlingen ethische gesprekken voeren over de rol van technologie in ons leven. We moeten leren om te 'zijn' - in verhouding tot technologie. Hoe kunnen we dat doen zonder dat het iets wordt dat moet worden toegevoegd aan ons toch al overvolle programma?

Deel je inzichten

Mijn tip: organiseer een studiemiddag over ict met het boek 'Homo Deus' als vertrekpunt. Lees het boek en praat met elkaar over de bovenstaande vragen. En deel je inzichten met Kennisnet. Dat mag via digitale media, het mag ook persoonlijk. Nodig ons uit. We komen graag langs om van jullie te leren.

Remco Pijpers stelde Yuval Noah Harari 3 belangrijke vragen over onderwijs

'Homo Deus - een kleine geschiedenis van de toekomst' van Yuval Noah Harari verschijnt op 23 februari bij uitgeverij De Bezige Bij.

Deel 'Dit is wat het onderwijs van het boek 'Homo Deus' kan leren'

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug