In veel landen verklaren deskundigen (voornamelijk uit het bedrijfsleven) dat we kinderen moeten leren algoritmisch te denken. We moeten ze met name leren programmeren, zeggen ze, om zo werknemers te vormen die in staat zijn te werken op de digitale arbeidsmarkt. Wat is uw mening? Welke vaardigheden moeten we kinderen in het basis- en voortgezet onderwijs leren?

"Niemand weet precies hoe de arbeidsmarkt er in 2040 uit zou kunnen zien, dus weet niemand wat we leerlingen nu moeten bijbrengen. Veel banen die we nu kennen zullen in 2040 verdwenen zijn en we weten niet welke nieuwe banen ervoor in de plaats komen, als ze er al komen. Daardoor zal het meeste van wat kinderen momenteel op school leren waarschijnlijk niet meer relevant zijn zodra ze 40 zijn.

"Kinderen leren programmeren is niet echt een betrouwbare optie. Hoewel er zeker een enorme behoefte aan programmeurs zal zijn in 2040, zijn kunstmatige intelligentie en machinaal leren waarschijnlijk zo ver ontwikkeld dat computers het programmeren grotendeels zelf kunnen doen. Als kunstmatige intelligentie een auto kan besturen, ziektes kan vaststellen, terroristen kan herkennen en zelfs muziek kan componeren, waarom zou het dan niet kunnen programmeren?

Yuval Noah Harari, de Israëlische hoogleraar geschiedenis en auteur van het boek 'Homo Deus - een kleine geschiedenis van de toekomst'
Yuval Noah Harari, de Israëlische hoogleraar geschiedenis en auteur van het boek 'Homo Deus - een kleine geschiedenis van de toekomst' © Rami Zargenar

"Wat we onze kinderen dan wel moeten leren? Mijn advies is de nadruk te leggen op persoonlijke weerbaarheid en emotionele intelligentie. Het leven heeft van oudsher altijd uit twee belangrijke delen bestaan: een periode waarin werd geleerd, gevolgd door een periode waarin werd gewerkt. In het eerste deel van je leven kreeg je identiteit vaste vorm en verwierf je persoonlijke en professionele vaardigheden; in het tweede deel van je leven deed je een beroep op je identiteit en je vaardigheden om je weg te vinden in de wereld, geld te verdienen, en een bijdrage te leveren aan de maatschappij. Tegen 2040 zal dit traditionele model achterhaald zijn en kunnen mensen alleen mee blijven doen als ze hun leven lang blijven leren en zichzelf keer op keer opnieuw uitvinden.

De wereld zal er in 2040 heel anders uitzien dan vandaag de dag, het zal een enorm hectische wereld zijn. Waarschijnlijk zullen de veranderingen elkaar zelfs nog sneller opvolgen. Mensen zullen dus in staat moeten zijn continu te leren en zichzelf herhaaldelijk opnieuw uit te vinden - zelfs als ze 60 zijn.

"Toch veranderen de meeste mensen na een bepaalde leeftijd liever niet meer. Als je 15 jaar bent bestaat je hele leven uit verandering, of je het nu leuk vindt of niet. Je lichaam verandert, je geest verandert, je relaties veranderen, alles is in beweging. Je bent bezig jezelf uit te vinden. Tegen de tijd dat je 40 bent, wil je geen verandering meer. Dan wil je zekerheid. Maar in de 21e eeuw kun je niet meer genieten van die luxe. Als je probeert vast te houden aan een vaste identiteit, een vaste baan en een vast wereldbeeld, zul je achterblijven en zal de wereld met een vaart aan je voorbij denderen. Mensen zullen dus uiterst weerbaar moeten zijn en emotioneel in balans om door deze oneindige storm te zeilen.

"Het probleem is dat het erg moeilijk is kinderen emotionele intelligentie en weerbaarheid te leren. Het is niet iets dat je kunt leren uit een boek of van een lezing. Het huidige onderwijsmodel, ontworpen tijdens de industriële revolutie in de 19e eeuw, is failliet. Tot nu toe hebben we echter geen levensvatbaar alternatief ontwikkeld."

Wat is de waarde van de leraar volgens u in de volgende fase van de evolutie?

"Leraren zullen niet langer informatieverstrekkers zijn. Ze zullen vaardigheden en vergezichten moeten gaan overbrengen. In het verleden was informatie schaars en vond censuur plaats door de toevoer van informatie te blokkeren. In een dergelijke situatie was het de voornaamste taak van de leraar om jongeren van informatie te voorzien. In de 21e eeuw worden we overstelpt met informatie en vindt censuur plaats door ons af te leiden met irrelevante informatie of met onjuiste informatie.

"We weten gewoon niet waarop we moeten letten of wat we moeten geloven en we brengen veel tijd door met het onderzoeken en bespreken van bijzaken terwijl we geen aandacht besteden aan veel belangrijkere dingen. Mensen kijken naar grappige kattenvideo's op YouTube en geven niks om de opwarming van de aarde. Wat we missen, is de capaciteit om te focussen en daarvoor hebben we onderscheidingsvermogen, helderheid en een holistische visie nodig.

"Daarom is het laatste wat leraren moeten doen, leerlingen meer informatie geven. In plaats daarvan zouden leraren jongeren vergezichten moeten gaan verstrekken. Maar dat is natuurlijk veel moeilijker dan het verstrekken van informatie en het is ook maar de vraag of elke leraar een inspirerende visie heeft.

"Voorin mijn boek staat een opdracht aan mijn leraar ('Voor mijn leraar, S.N. Goenka, die me met liefde belangrijke dingen leerde.', red.). Hij hielp me de werkelijkheid te zien zoals ze is door me een meditatietechniek te leren die Vipassana heet. Daarmee train je jezelf om je lichamelijke waarnemingen methodisch en objectief te bestuderen en de reacties van het brein hierop. Sindsdien mediteer ik elke dag 2 uur. In die 2 uur bestudeer ik de werkelijkheid zoals deze is, terwijl ik de overige 22 uur wordt overstelpt met e-mails en tweets en grappige kattenvideo's."

Verwacht u in de toekomst een Leraar Deus? En wat is zijn rol?

"Er zijn plannen om met behulp van kunstmatige intelligentie (KI) en biometrische sensoren een leraar te creëren die overal aanwezig is, die je overal volgt en je alles leert. Op dit moment is het onderwijssysteem gebaseerd op scheiding en verdeling. School is gescheiden van het 'echte leven' en is verdeeld in tal van verschillende vakken. De wiskundeleraar leert je alleen wiskunde, de geschiedenisleraar leert je alleen geschiedenis en geen van beide voetbalt met je in de pauzes. Daarnaast zitten er veel leerlingen samen in een klas zodat de leraar een soort gemene deler zoekt en het materiaal niet kan aanpassen aan jouw unieke persoonlijkheid en jouw specifieke sterke en zwakke punten.

"Wat zou er nu gebeuren als een KI-applicatie op je smartphone is getraind om jouw leraar te zijn? Deze gaat overal met je mee, de hele tijd. Er zijn geen pauzes - maar ook geen schooltijden. Door biometrische sensoren te gebruiken, kan hij niet alleen in de gaten houden wat je zegt en wat je doet, maar zelfs wat je voelt. Wanneer hij je een vraag stelt of een opdracht geeft, kan hij je bloeddruk, je adrenalinespiegel en je hersenactiviteit in de gaten houden. Op hetzelfde moment dat hij je dingen leert, bestudeert hij je. Dag in dag uit registreert hij wat je weet, wat je niet weet, wat jou verveelt en waar je enthousiast over bent. Hij ontdekt je sterke en je zwakke punten.

Een dergelijke KI-leraar zal de scheiding opheffen tussen school en leven, en tussen wiskunde, geschiedenis en voetbal. Je hoeft niet naar een speciale ruimte in een speciaal gebouw toe te gaan om dingen te leren op precies dezelfde tijd en op precies dezelfde manier als 30 andere kinderen. Scholing zal meer lijken op middeleeuws leerlingschap dan op industrieel lopendebandonderwijs.

"Het is niet duidelijk of we een dergelijke leraar binnen afzienbare tijd echt kunnen ontwikkelen maar er zijn al bedrijven die eraan werken. Natuurlijk komen er, zelfs als het haalbaar is, vele gevaren kijken bij dit model. We moeten ons er vooral bewust van blijven dat de macht van een dergelijke leraar enorm zal zijn. Hij zal precies weten hoe je bent en hoe hij je kan vormen en manipuleren. Als er misbruik wordt gemaakt van die macht, zouden de gevolgen rampzalig kunnen zijn, zowel voor individuen als voor de hele samenleving."

Is Harari een technofoob? Remco Pijpers denkt van niet, zo legt hij uit in zijn column over 'Homo Deus'.

'Homo Deus - een kleine geschiedenis van de toekomst' verschijnt op 23 februari bij uitgeverij De Bezige Bij.

Deel 3 vragen aan Yuval Noah Harari over zijn nieuwste boek 'Homo Deus'

Delen
  • LinkedIn
  • Twitter
  • Facebook
  • Google+
  • E-mail
  • Terug