Verbeterde leerprestaties door ict-gebruik

In de afgelopen jaren is er nogal wat onderzoek gedaan naar wat wel en wat niet werkt met computers in het onderwijs. Daardoor weten we dat bij goed gebruik van computers de motivatie, de leerprestaties en de leersnelheid toenemen. Dat geldt dus ook voor tablets. Ook die helpen leerlingen om vaardigheden en talenten te ontwikkelen die hun toekomstkansen vergroten. Met goed, gericht en gedoseerd gebruik van ict kunnen leerlingen betere prestaties leveren dan zonder ict.

Maar dit goede nieuws voor leerlingen is afhankelijk van een voorbehoud: alleen bij goed, gericht en gedoseerd gebruik. Computers kunnen ook schadelijk zijn. Wanneer leerlingen tijdens hun huiswerk voortdurend via social media contact hebben met hun medeleerlingen, is dat zelden bevorderlijk voor hun schoolprestaties. Maar er is een veel belangrijkere constatering: computers op zichzelf maken het onderwijs niet beter. En de stelling ‘hoe meer computers hoe beter’ gaat ook niet op. Het is als met de gezondheidszorg: niet elk medicijn is onder alle omstandigheden heilzaam voor iedereen. Het werkt pas als een arts de keuze en de omvang van de medicatie bepaalt. Op precies dezelfde manier wordt een computer in het onderwijs pas rendabel in combinatie met een deskundige docent. Iemand die weet onder welke omstandigheden welke ict-toepassing werkt – en vooral ook niet werkt.

Duurzaam gebruik van ict

Onderzoek naar het gebruik van tablets laat tot nu toe vooral zien dat er een kloof gaapt tussen de gedroomde opbrengsten en de behaalde resultaten in de praktijk. Waarom vallen die opbrengsten vaak tegen? Meestal is dat de verwachting dat leraren hun opvattingen over goed onderwijs en hun lesgedrag als vanzelf aanpassen aan de mogelijkheden van de nieuwe technologie. Dat is niet zo. Een ict-toepassing die indruist tegen hun onderwijsprincipes of die niet duidelijk bijdraagt aan de prestaties van leerlingen, zullen de leraren links laten liggen of maar even gebruiken. Dat geldt ook voor de tablet. De voedingsbodem voor duurzaam gebruik van ict is de onderwijsvisie en deskundigheid van docenten. De keuze ‘voor of tegen een tablet’ wordt bepaald door de vraag: ‘is er een evenwichtige afstemming tussen docentkenmerken en technologie?’

3 voorbeelden van kracht en complexiteit van tablets en apps

Zo langzamerhand weten we van tablets in het onderwijs wel het een en ander af. Om te voorkomen dat elke school zelf het wiel uitvindt, is het van belang dat we nieuwe toepassingen zo snel mogelijk onderzoeken: wat gaan ze opleveren? Dat stelt scholen in staat verantwoorde keuzes te maken. Ter illustratie noemen we 3 voorbeelden van actuele inzichten uit onderzoek die zowel de kracht als de complexiteit van tablets en hun apps illustreren:

  1. Dosering door de leraar
    Door inzet van apps voor het oefenen van rekenvaardigheden of het leren van woordjes in een vreemde taal gaan leerlingen sneller vooruit. Bij een langdurige en eenzijdige inzet van bijvoorbeeld een app voor rekenen blijkt echter dat de aanvankelijke leerwinst na verloop van tijd verloren gaat. Om te voorkomen dat de saaiheid van het boek wordt vervangen door de monotonie van de digitale app is het noodzakelijk dat leraren weten in welke dosering ict-toepassingen optimaal werken. (Zie: Effecten van het oefenen met Rekentuin en 4W - Optimaal feiten leren met ict)

  2. Kwaliteit van apps
    Toepassing van de vele technologische mogelijkheden in apps maken het schoolwerk voor leerlingen leuker en gemakkelijker. Daarom zijn ze bereid meer tijd aan leren te besteden, niet alleen op school maar ook daarbuiten. De vorderingen van deze leerlingen overtreffen het niveau van leerlingen die leren met schriftelijk materiaal of alleen op school toegang hebben tot de apps. Te veel gemak leidt echter tot verminderd leren. Zo worden leerlingen door een overdaad aan technisch comfort of permanente beschikbaarheid van directe feedback onvoldoende uitgedaagd om eigen denkkracht te ontwikkelen of kritisch vermogen in te zetten. Onderzoek op het gebied van goniometrie laat bijvoorbeeld zien dat leerlingen door uitgebreide ondersteuning van een grafisch interactieve app al snel de indruk hebben dat ze stof te beheersen – en dan niet verder komen dan een oppervlakkige verwerking. Leerlingen die dezelfde opgaven op de gebruikelijke manier met pen en papier maken, blijken meer te worden uitgedaagd tot actieve verwerking en ontwikkelen meer inzicht. Onderzoek dat leraren informeert over de kwaliteit en effectiviteit van apps, helpt bij het maken van verantwoorde keuzes. Dit soort onderzoek laat ook zien dat het ontwikkelen van digitaal leermateriaal een specialisme is. Het vereist van ontwikkelaars kennis over de opbouw en afbouw van de ondersteuning die een programma aan leerlingen biedt, zodat ze uiteindelijk het gewenste niveau van inzicht en zelfstandigheid verwerven. (Zie: Ziggy - Zeer interactieve Goniometrie)

  3. Vaardigheden van leerlingen
    Tablets maken het mogelijk om leerstof op een andere manier aan te bieden, bijvoorbeeld niet lineair maar via hyperlinks. Of animaties, video en audio te integreren in een leestekst. Zo kun je de aandacht van leerlingen beter vasthouden. Ook bereid je leerlingen voor op een leven lang leren, waarbij in de eenentwintigste eeuw geldt dat leerstof steeds vaker uitsluitend online beschikbaar is. Omdat digitale leerstof er anders uitziet, anders georganiseerd is en andere leesopties bevat dan papieren teksten, vraagt dit van leerlingen andere vaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat jongeren deze vaardigheden niet spontaan verwerven en daardoor moeite hebben ze toe te passen. Zoals leerlingen eerst leesvaardigheid moeten ontwikkelen om kennis te kunnen verwerven uit boeken, moeten ze ook digitale leesvaardigheid verwerven om optimaal te leren met tablets. (Zie: 4W - Knopvaardig is wat anders dan digitaal geletterd)

Persoonlijke ontwikkeling van de leerling

Dit illustreert dat tablets de leerlingen veel te bieden hebben voor hun persoonlijke ontwikkeling en voorbereiding op hun maatschappelijke functioneren. Ze kunnen het onderwijs waarin veel aandacht is voor kennisoverdracht en het stampen van leerinhouden effectiever maken. Maar diezelfde tablets kunnen bij een andere inzet ook gebruikt worden om heel andere vaardigheden te verwerven: samenwerken, communiceren, zelfsturen en ontdekkend leren. Deze keuzes – die nauw samenhangen met opvattingen over goed onderwijs en ideeën over ontwikkeling en voorbereiding van jongeren op de samenleving – worden niet bepaald door de technologie.

Opbrengsten van het onderwijs

Wel is duidelijk dat – ongeacht de onderwijskundige voorkeur – ict-toepassingen zoals tablets een nuttige bijdrage kunnen leveren aan de opbrengsten van ons onderwijs. Om deze opbrengsten ook daadwerkelijk te benutten is ict een noodzakelijke maar op zichzelf onvoldoende voorwaarde. In het geheel van randvoorwaarden is de aanschaf van tablets dan eerder een sluitstuk dan een beginpunt. Investeringen in tablets en andere ict-toepassingen zullen vooral bijdragen aan de opbrengsten van ons onderwijs, wanneer eerst aandacht wordt besteed aan de professionele opvattingen en deskundigheid van docenten. Het succes van tablets op school wordt de komende tijd niet zozeer bepaald door wat het apparaat wel of niet kan, maar vooral door wat een docent zijn leerlingen er wel en niet mee laat doen.

Het startpunt is en blijft daarom de visie op het onderwijs. De ict-inrichting moet hiernaar worden aangepast. Zo kunnen steeds meer scholen maximaal profiteren van de mogelijkheden die ict hen biedt. Wanneer zij aandacht hebben voor de bouwstenen van Vier in balans – en de balans hiertussen bewaken - kan ict echt gaan werken voor het onderwijs.

Vier in balans monitor 2013

We weten steeds meer over hoe en wanneer ict werkt en waarom, en deze kennis kan worden gebruikt om een onbalans te voorkomen. De Vier in balans monitor 2013, die vandaag gepubliceerd is, laat zien dat ict een integraal onderdeel is van het Nederlandse onderwijs. Er is een duidelijke groei in het gebruik van de computer en het aandeel digitaal leermateriaal. Bijna alle leraren gebruiken op een of andere manier ict in hun onderwijs. Toch haalt het onderwijs nog onvoldoende rendement uit ict. Het verschil tussen gewenst en daadwerkelijk gebruik van ict is nog steeds groot en de manier waarop ict wordt ingezet sluit veelal onvoldoende aan bij de doelen die men wil bereiken.

Beoordeel dit bericht:
Kun je aangeven waarom je deze informatie niet waardevol vindt?

Reacties (18)

Geef ook je reactie op deze inhoud! Reageer

Jouw reactie op deze inhoud:

';

Tip: voor het toevoegen van een persoonlijke afbeelding bij je reactie, zie Gravatar.com

Gravatar van Teun Teun
@Joram Blokhuis:
1) Meerwaarde van een tablet --> Geef de kinderen de opdracht om een "Grid" (een collage van foto's) te maken over een bepaald onderwerp. De kinderen zullen de tablet pakken en foto's maken met de camera die de tablet heeft. Probeer dat maar eens met een PC ;-)

2) Er zijn heel wat scholen die met verouderde apparatuur werken, dus waarom niet tablets aanschaffen als deze aan vervanging toe zijn?

3) ThiemeMeulenhoff heeft de iPad-app "Schooltas", en zullen ongetwijfeld meer bedrijven/instellingen volgen. Het is een kwestie van tijd. Tot die tijd kan het handiger zijn om zelf naar apps te zoeken die aansluiten bij de lesstof. Website zoals eduapp.nl helpen hierbij.
Gravatar van Ton Ton
Joram vraagt om reacties.Het is al weer vier maand later, maar ik ben daar ook wel in geïnteresseerd. Wij willen klein beginnen, maar je zal dan toch tablets moeten aanschaffen. Wij oriënteren ons momenteel, maar neigen naar de (dure) Ipads.

Ed zegt: 'De extreme vendor lock in ( gebondenheid aan de oplossingen die de leverancier biedt)die apple wil opleggen zou de nodige vragen moeten oproepen ook op ministerieel niveau. Werken met open standaarden zou vanaf nu voor een ieder tot noodzaak verheven moeten worden."

Kennisnet medewerkers, wat zeggen jullie hiervan? Maakt aanschaf van Apple Ipads het onmogelijk om met open standaarden, bijv. Wikiwijs, te werken?
Gravatar van Joram Blokhuis Joram Blokhuis
Allereerst wil ik melden dat ik het helemaal eens ben met Ed.
Daarnaast heb ik wel wat vragen over het gebruik van tablets in de klas:

1. Wat is de meerwaarde van tablets in de klas t.o.v. pc's? Natuurlijk zijn er hele leuke en leerzame apps, maar er zijn ook zat programma's voor de pc die aan deze eisen voldoen.
2. Waarom willen scholen in tijden van bezuinigen tablets aanschaffen? Vaak worden tablets naast de pc gebruikt, dus dit betekent extra kosten. Daarnaast is het onderhoud en het beheer van tablets naar mijn mening niet goed uitgedacht, maar ik denk wel dat dit extra kosten met zich meebrengt.
3. Veel methodemakers hebben nog geen software voor tablets ontwikkeld. Is het niet raar dat we met elkaar losse apps bij elkaar schrapen om aan onze leerdoelen te voldoen? ICT moet een leermiddelen zijn en geen doel op zich. Het lijkt nu of tablets een doel op zich worden en vervolgens gaan we kijken welke leerdoelen we hier aan kunnen koppelen. Ik denk dat dit andersom gedaan moet worden. Wat is het leerdoel van de les en kan ik hier ICT voor inzetten?

Natuurlijk is het goed om ICT in ons onderwijssysteem in te zetten, maar het hoeft van mij niet alles te vervangen. Met alles bedoel ik boeken, schriften, pennen, enz. Een combi zou een mooie oplossing zijn.

Tot slot wil ik een ieder vragen, om een reactie te geven op de vragen die ik gesteld heb. Ik vind het boeiend en interessant om te peilen hoe hier over gedacht wordt.
Gravatar van Ed Ed
Promotie voor tablets is niet nodig, de beste ambassadeurs zijn enthousiaste leerlingen.
Vooraf twee opmerkingen: Tablet staat beslist niet gelijk aan ipad!
Tablet mag geen PR instrument zijn om een sexy school te promoten. ( en daarmee vaak de zwakheden van de gebrekkige onderwijsinnovatie te camoufleren)

Tablet werkt, juist ook in VO. Maar er zijn een aantal aandachtspunten:
Bevorder het eigenaarschap van de tablet, leg dus de nadruk op de O in BYOD, dat voorkomt veel ellende en zal de betrokkenheid bevorderen.
Dat de achterliggende techniek moet werken is een open deur, maar wireless blijft een kwetsbaar systeem en daar zullen docenten en leerlingen rekening mee moeten blijven houden.
Een goede docent zorgt dus altijd voor alternatieven.
De tablet kan het boek volledig vervangen, maar creatief gebruik is dan wel nodig. Saaiheid slaat misschien wat later toe, maar voortdurend de tablet gebruiken is net zo saai als dat ouderwetse foliogedoe.
Een tablet zal nooit de docent vervangen maar kan wel activeren en stimuleren op momenten dat de docent daar geen tijd voor heeft.
Een tablet met een toetsenbord is noodzaak voor serieus productiewerk
De Ipad, net zoals alle Apple apparatuur, is te gesloten. Dat heeft zijn voordelen als het gaa tom veilig werken, maar een groot nadeel als het gaat om flexibel werken. De extreme vendor lock in ( gebondenheid aan de oplossingen die de leverancier biedt)die apple wil opleggen zou de nodige vragen moeten oproepen ook op ministerieel niveau. Werken met open standaarden zou vanaf nu voor een ieder tot noodzaak verheven moeten worden. Een ipad vloekt daar heving mee in veel gevallen.
Wat keuzevolgorden:
Kies dus voor een tablet op didactische gronden en niet op basis van PR doelen waar veel directies gek op zijn.
Kies dus voor een tablet op technische gronden en niet op marketingpraat ( de hond CS)
Kies dus voor onderwijsinnovatie en niet voor demotivatie bij gebrek aan ondersteuning.
Kies voor de leerling en niet voor de docent.
Kies voor de docent en niet voor de organisatie
Wil je echt iets bereiken kies dan ook voor een ELO en niet voor losse uitgeverijoplossingen.
En belangrijk: sta achter de keuzes die je maakt.
Gravatar van michel pijpers michel pijpers
Meetinstrument = leerinstrument. Mijn spellingcontrole was overactief.
Gravatar van michel pijpers michel pijpers
Een leerresultaatje dan voor de sceptici onder ons: onze 2-havoleerlingen (met laptop en motiverende didactiek) scoren op rekengebied hoger dan de 3-havoleerlingen (traditionele didactiek).
Overigens ben ik voor het VO mordicus tegen tablets. Leren is niet eindeloos herhalen wat een ander verzonnen heeft. Waarom loopt half Nederland achter onderwijsanalfabeet De Hond aan?
Dat een iPad een handig ding is, is duidelijk. Als opzoekding perfect, maar als meetinstrument is het gewoon 150 jaar terug in de tijd: koppen dicht en stampen. dnhavo@blogspot.nl.
Gravatar van Rob Römer Rob Römer
....professionele opvattingen en deskundigheid van docenten.....ok maar....
Ik mis nu toch echt "de visie van de school".
Die visie moet er toch eerst zijn om de docenten enige houvast en richting te kunnen geven.
Of mag iedere docent daarin gewoon zijn eigen gang gaan en volop experimenteren?
M.i. wordt aan opstellen van zo'n meso-visie te weinig gedaan.
Gravatar van Kristian Van den Berg Kristian Van den Berg
Dag Frans, ik merk in de praktijk dat de priotering inzake nascholing ligt rondom HGW, opbrengstgericht werken, zorgen dat scholen een basisarrangement krijgen e.d. Hier gaan veel budgetten aan op...
Gravatar van Johannes Haspels Johannes Haspels
Deze site is een platform waar o.a. digitaal onderwijs wordt gepromoot, wat op zichzelf geen probleem moet zijn. Dat er een bronvermelding staat was me niet ontgaan; wellicht was 'met weglating van' een betere uiting geweest. Het valt me op dat de Balans voornamelijk kwantitatieve voorwaardescheppende procesmatigheden weergeeft. Als ik punt '4.5 Conclusie' lees, verneem ik niets van enig gemelde daadwerkelijke cognitieve verbeteringen in het onderwijs bij leerlingen, wel over ambities en voorwaarden van bovenaf om ICT meer door te voeren binnen het onderwijs. Mijn betwijfelende vraag is dan ook of het uitbesteden van het aanleren van vaardigheden of benodigde concentratie middels tablets, I-phones e.d. op lange termijn ten gunste komt van de intrinsieke capaciteiten van de (zeer jeugdige) leerlingen.
Gravatar van Mark Keus Mark Keus
Sorry voor de haastige spelfouten, ik bedoel 'straling' en niet 'strelling' en 'volwassenen' in plaats van 'volwassen'. Kan het helaas niet zelf verbeteren.
Gravatar van Mark Keus Mark Keus
Het gebruik van tablets vereist een continue draadloze verbinding op school. De schedels van kinderen zijn een stuk dunner dan die van volwassen, en je mag je afvragen of het gezond is om de hersenen van de volgende generatie structureel te belasten met een blootstelling aan strelling waarvan de lange termijn effecten niet bekend zijn, en waarvan de voortekenen in ieder geval niet al te best zijn, gezien de veelgehoorde uitspraak 'Wifi is het asbest van de toekomst'.
Gravatar van Frans Schouwenburg Frans Schouwenburg
Hallo Kristian, gewoon maar een vraag hoor, maar waarom voldoet daar de 166 uur scholingstijd en het bijbehorende scholingsbudget voor leraren niet voor? Worden daar andere keuzes op gemaakt?
Gravatar van Kristian Van den Berg Kristian Van den Berg
Ik ben het met Karin eens. Leerkrachten moeten gedegen worden begeleid/ondersteund om ICT betekenisvol in te kunnen zetten binnen het onderwijs. Voor deze deskundigheidsbevordering moet dan wel geld worden vrijgemaakt.
Gravatar van Guido Slegtenhorst (webredactie Kennisnet) Guido Slegtenhorst (webredactie Kennisnet)
Beste Joop en Johannes, bij de 3 voorbeelden staan nu de bronnen vermeld.
Gravatar van Karin Winters Karin Winters
Wat mij betreft had het stukje over digitale vaardigheden van docenten nog wel iets steviger aangestipt mogen worden.
Blijven opletten dat ICT in het Onderwijs op welke manier dan ook geen doel maar een middel is.
De kracht van goed gebruik van ICT in Onderwijs zou juist gezocht moeten worden in kwalitatief betere contacttijd omdat met goed gebruik van ICT een aantal zaken NIET in de klas gedaan hoeft te worden. (dirt geldt wat mij betreft met name voor MBO)
Maar eigenlijks staat dat in Vier in Balans prima beschreven.
Nu de uitvoering nog en (ja ja open deur en zere schenen) doorpakken door leraren te helpen, enthousiasmeren en stimuleren.
Gravatar van Johannes Haspels Johannes Haspels
Zonder bronvermeldingen of onderzoeksgegevens lijkt dit eerder een promotiepraatje voor het gebruik van tablets. De uitzending van Brandpunt op zondagavond 23 juni sluit goed aan op dit onderwerp; http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1351839 [vanaf 14m50]
Gravatar van Joop de vries Joop de vries
Ik mis hier wat onderbouwing en bronnen.