Kennisnet | Voortgezet onderwijs

Onderwijs ABC

A	Naar alfabet

AB-er Zie ambulant begeleider
ADHD De Nederlandse term voor ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) is aandachtstekortstoornis. Leerlingen met ADHD hebben vaak concentratieproblemen.	Balans Landelijke vereniging voor ontwikkelings-, gedrags- en leerproblemen
Afdelingen Op het vmbo kiest de leerling na de basisvorming een van de vier sectoren. Dat zijn Zorg en Welzijn; Techniek; Economie en Landbouw. Binnen de sectoren zijn er veertien afdelingen: bouwtechniek, metaaltechniek, elektrotechniek, voertuigentechniek, installatietechniek, grafische techniek, transport en logistiek, verzorging, uiterlijke verzorging, administratie, handel en verkoop, mode en commercie, consumptief, landbouw en natuurlijke omgeving. Maar niet elke school heeft alle afdelingen in huis.	VMBO Plein
Agrarisch opleidingscentrum (AOC) AOC's verzorgen op ruim 100 plaatsen vmbo-groen en mbo-opleidingen voeding, natuur en milieu.	AOC Raad AOC's
Algemeen bijzonder onderwijs zie bijzonder onderwijs
Algemene natuurwetenschappen De invoering van de tweede fase (bovenbouw havo en vwo) gaat gepaard met een aantal nieuwe vakken. Algemene natuurwetenschappen is daar één van.	H. Eijkelhof, landelijk coördinator omscholing ANW Beschrijving van het vak
Ambulant begeleider (AB-er) Gevolg van het Weer Samen Naar School-project is dat steeds meer leerlingen met leer- en gedragsproblemen naar een gewone school gaan. Een ambulant begeleider, vaak iemand van de school voor speciaal (basis)onderwijs, steunt de leerkrachten bij de specifieke problemen die deze leerlingen met zich meebrengen.
ANW zie algemene natuurwetenschappen
AOC zie agrarisch opleidingscentrum (AOC)

B	Naar alfabet

Bachelor en Master Heel Europa een gelijkvorming systeem voor hoger onderwijs. Vanaf september 2002 heeft het hoger onderwijs een nieuwe structuur, die uit twee fasen bestaat. Een bachelorfase en een masterfase.	IB-Groep Bachelor en master Ministerie van OCenW Dossier Bachelor-Master
Basisberoepsgerichte leerweg In het vmbo kiest de leerling in plaats van een vakkenpakket een leerweg: de beroepsgerichte, de theoretische, of de gemengde. De beroepsgerichte leerweg heeft een basis- en een kadervariant, waarbij de eerste met name praktijkvakken heeft.	VMBO Plein
Basisonderwijs (Primair Onderwijs) De basisschool legt - de naam zegt het al - de basis voor al het daarop volgende onderwijs. Het is bedoeld voor alle kinderen van vier tot twaalf jaar. Daarna gaan ze naar het voortgezet onderwijs.	Hoe kies je de eerste school? Ministerie van OCenW Dossier Kerndoelen basisonderwijs Onderwijsinspectie Rapporten basisscholen Scholen op internet Ministerie van OCenW Onderwijsgids primair onderwijs
Basisvorming Zolang mogelijk voor iedereen hetzelfde onderwijs, dat is het idee achter de basisvorming. Daarom is in principe het vakkenaanbod de eerste jaren van het voortgezet onderwijs op alle schoolsoorten gelijk.	Ministerie van OCenW Vakken in basisvorming Ministerie van OCenW Dossier Basisvorming Taakgroep Vernieuwing Basisvorming Volkskrant Artikelen over basisvorming
BaVo zie basisvorming
Beroepsbegeleidende leerweg Het secundair beroepsonderwijs omvat twee leerwegen. De beroepsbegeleidende leerweg (vroeger het leerlingwezen) en de beroepsopleidende leerweg (vroeger het middelbaar beroepsonderwijs). De beroepsbegeleidende leerweg bestaat uit een praktijkdeel dat zestig procent of meer van de totale studie beslaat.
Beroepskolom De doorstroom tussen vmbo en mbo en tussen mbo en hbo heet de beroepskolom. Het ministerie van OCenW en het beroepsonderwijs zelf werken sinds enkele jaren aan een betere aansluiting tussen de verschillende schooltypen.	Ministerie van OCenW Dossier Beroepskolom (vmbo-mbo-hbo)
Beroepsopleidende leerweg Het secundair beroepsonderwijs omvat twee leerwegen. De beroepsbegeleidende leerweg (vroeger het leerlingwezen) en de beroepsopleidende leerweg (vroeger het middelbaar beroepsonderwijs). De beroepsopleidende leerweg bestaat uit een praktijkdeel dat tussen de twintig procent en zestig procent van de totale studie beslaat.
Bijles	Het Bijles Bureau
Bijzonder onderwijs Onderwijs vanuit de eigen godsdienst of levensbeschouwing. Dat is de achtergrond van waaruit ouders een bijzondere school oprichten. Van oudsher zijn dat vooral protestants-christelijke of rooms-katholieke scholen. Maar momenteel worden er bijvoorbeeld islamitische en hindoeïstische scholen opgericht. Er zijn ook algemeen bijzondere scholen. Zij gaan niet uit van een speciale levensbeschouwing. Zie ook hindoeïstische school en islamitische school	LOBO Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs op algemene grondslag NKO Nederlandse Katholieke vereniging voor Ouders Ouders & COO Landelijke vereniging van ouders, ouderraden en medezeggenschapsraden in het christelijk onderwijs VGS Vereniging voor Gereformeerd Schoolonderwijs
Boektoppers Boektoppers zijn goedkope leesboeken, die niet alleen via de basisschool, maar ook via scholen voor voortgezet onderwijs te bestellen zijn.	Boektoppers
BOL zie beroepsopleidende leerweg
Brede school De brede school is een netwerk van jeugdvoorzieningen rond een school. Bijvoorbeeld buitenschoolse opvang of sport, maar ook kan het gaan om opvoedingscursussen voor ouders. Net waar behoefte aan is.	BredeSchool.nl Achtergronden en ontwikkelingen Ministerie van OCenW Dossier Brede school
BSO zie buitenschoolse opvang
Buitenschoolse opvang (BSO) Omdat schooltijden vaak korter zijn dan de werktijden van ouders, is de BSO in het leven geroepen. Deze vorm van opvang is bedoeld voor kinderen die naar de basisschool gaan. zie ook tieneropvang	Expertisecentrum Kinderopvang Kinderopvang.net Op zoek naar buitenschoolse opvang BOinK Belangenvereniging van Ouders in de Kinderopvang
BVE sector BVE sector staat voor Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie.	BVEnet Ministerie van OCenW Dossier Koers BVE Onderwijsinspectie Rapporten BVE
C	Naar alfabet

Categoriale school Een categoriale school biedt maar één soort (voortgezet) onderwijs aan. Alleen mavo bijvoorbeeld of alleen gymnasium.
Centra voor educatieve dienstverlening (CED) zie onderwijsbegeleidingsdienst
Centraal examen In mei is het weer zover: het voortgezet onderwijs heeft centraal examen. Dit landelijke examen is voor alle leerlingen van dezelfde onderwijssoort gelijk.	Het Examenblad Officiële website voor het eindexamen in het voortgezet onderwijs
Christelijk pedagogisch studiecentrum (CPS) zie landelijke pedagogische centra
Cito Toets Het CITO (Instituut voor Toetsontwikkeling) levert de meest gebruikte Eindtoets Basisschool. De toets is bedoeld om aan te geven welke schoolsoort in het voortgezet onderwijs haalbaar is.	Citogroep Instituut voor Toetsontwikkeling
CJP zie cultureel jongeren paspoort
CKV zie culturele en kunstzinnige vorming
CKV-bonnen Leerlingen van vmbo, havo en vwo, die met het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming beginnen, krijgen een Cultureel Jongeren Paspoort (CJP/CKV-pas) en een aantal CKV-bonnen om mee te doen aan culturele activiteiten.	Cultureel Jongeren Paspoort Culturele activiteiten voor jongeren
CKV-pas zie cultureel jongeren paspoort
Contacturen Zelfstandig aan een opdracht werken, dat is de opzet van het studiehuis. Slechts een gedeelte van de lessen is klassikaal: de contacturen.
Counselor In het voortgezet onderwijs kan de counselor hulp bieden bij psychosociale problemen als faalangst, discriminatie en verslaving.
Cultureel Jongeren Paspoort (CJP) Leerlingen die met het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming beginnen, krijgen een CJP/CKV-pas, die korting geeft op culturele activiteiten.	Cultureel Jongeren Paspoort Culturele activiteiten voor jongeren
Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) Nieuw vak op de bovenbouw van vmbo, havo en vwo, dat onderverdeeld wordt in CKV-1, -2 en -3. CKV1 (bezoeken van culturele manifestaties) is verplicht. CKV2 (theoretische achtergrond) en 3 (kunstzinnige praktijklessen) zijn onderdeel van het profiel Cultuur en Maatschappij.	Cultureel Jongeren Paspoort Culturele activiteiten voor jongeren
D	Naar alfabet

Daltononderwijs Vrijheid (d.w.z. keuzevrijheid), zelfstandigheid en samenwerking. Dat zijn de drie basisprincipes van het Daltononderwijs. In de 'Daltontaak' ligt leerstof voor een bepaalde periode vast. Al dan niet in samenwerking met anderen werkt de leerling hier zelfstandig aan. Wanneer hij wat doet, bepaalt hij zelf. De leerling krijgt zoveel vrijheid als hij aan kan en wordt zo in toenemende mate verantwoordelijk voor zijn eigen leerproces.	Nederlandse Dalton Vereniging Dalton VMBO
Decaan De leerling komt in het voortgezet onderwijs voor allerlei keuzes te staan. Welke leerweg, sector, profiel? Welke vervolgstudie is geschikt? De decaan helpt bij het maken van een keuze.
Dyscalculie Letterlijk betekent dyscalculie: slecht kunnen rekenen. Bij dyscalculie is er - ondanks een normale intelligentie - sprake van hardnekkige moeilijkheden met rekenen en wiskunde en een ruime achterstand in vergelijking met leeftijdsgenoten.	Nieuwe Adviesdienst voor School en Ouders, De Lantaarn Rekenen leren Balans Landelijke vereniging voor ontwikkelings-, gedrags- en leerproblemen Regionaal Expertisecentrum voor Dyscalculie en Dyslexie
Dyslexie Dyslexie is een leesstoornis. Aan dyslexie wordt gedacht als een leerling hardnekkige problemen met lezen heeft, waarbij sprake is van achterstand, gebrek aan snelheid en tekort aan automatisering.	Balans Landelijke vereniging voor ontwikkelings-, gedrags- en leerproblemen Nieuwe Adviesdienst voor School en Ouders: De Lantaarn Leren lezen De Lesenbanc Computerleesprogramma voor dyslectische kinderen Nieuwe Adviesdienst voor School en Ouders: De Lantaarn Oudercursus dyslexie Regionaal Expertisecentrum voor Dyscalculie en Dyslexie
E	Naar alfabet

Eindexamen Het Ministerie van OCenW bepaalt de examenstof voor het voortgezet onderwijs. De toetsing is gedeeltelijk landelijk (centraal examen) en wordt gedeeltelijk door de school zelf opgesteld (schoolonderzoek).	Examenblad Officiële website voor het eindexamen in het voortgezet onderwijs LAKS Hoezo angst voor examens?
Eindtoets Basisonderwijs zie cito Toets
Entreetoets Naast de bekende Cito Eindtoets zijn er Entreetoetsen voor groep 5, 6 en 7. Zo kan de leerkracht zien hoe het staat met de basisvaardigheden (taal, rekenen en studievaardigheid) van de leerlingen. Ook kan de school door middel van de Entreetoets het niveau van de klas meten en vergelijken met andere scholen.	Citogroep Instituut voor Toetsontwikkeling
Expertisecentra zie regionale expertisecentra
F	Naar alfabet

Faalangst Als de angst om te falen zo groot is dat een leerling onder zijn niveau presteert, is er sprake van faalangst.	Ortho Consult Diensten rond faalangst
Freinetonderwijs Leren is leuk, tenminste als je uitgaat van de interesses en ervaringen van leerlingen. Dit is het belangrijkste principe van het door de Franse pedagoog Célestin Freinet (1896-1966) ontwikkelde onderwijs. De leerstof wordt dan ook gekoppeld aan wat de leerlingen zelf aandragen in kringgesprek en in `vrije teksten'.	Freinetbeweging
G	Naar alfabet

Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA) De wet GOA (1998) geeft gemeenten en scholen meer ruimte voor lokaal beleid. Op basis van een lokale analyse is in elke gemeente een plan uitgewerkt ter bestrijding van onderwijsachterstanden.	BredeSchool.nl GOA-informatiepunt Ministerie van OCenW Dossier Gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid (GOA)
Geschiedenis en maatschappijleer De invoering van de tweede fase (bovenbouw havo en vwo) gaat gepaard met een aantal nieuwe vakken. Het combinatievak geschiedenis en maatschappijleer is daar één van.
Geschiedenis en staatsinrichting Een van de vijftien vakken in de basisvorming is het combinatievak geschiedenis/staatsinrichting.	Ministerie van OCenW Kerndoelen geschiedenis/staatsinrichting
Geschiedenisonderwijs Geschiedenisonderwijs moet anders: het ontwikkelen van historisch besef hoort centraal te staan. Aldus het Voorstel van Commissie historische en maatschappelijke vorming.	Ministerie van OCenW Dossier Geschiedenisonderwijs
GOA zie gemeentelijk onderwijs achterstandenbeleid
Gymnasium zie voortgezet wetenschappelijk onderwijs
H	Naar alfabet

Handelingsdeel Een van de toetsvormen in het schoolexamen (havo en vwo) is het handelingsdeel. Dat zijn de praktische opdrachten die niet worden beoordeeld met een cijfer. Voldoende is als ze naar behoren zijn uitgevoerd.
Handelingsplan In het speciaal onderwijs bestond het al. Nu zoveel mogelijk leerlingen 'Weer samen naar school' (de gewone basisschool) gaan, is het ook daar in gebruik. Een handelingsplan wordt opgesteld als een leerling extra zorg nodig heeft.
HAVO zie hoger algemeen voortgezet onderwijs
HBO zie hogeschool
Hindoeïstische school Ouders die informatie willen over Hindoeïstische scholen kunnen zich wenden tot Stichting Hindoe-onderwijs, telefoon: 070 - 365 16 99/ 070 - 364 91 24.
Hoeven, van der Maria van der Hoeven (CDA) is minister van OCenW.	Curriculum vitae minister van der Hoeven
Hoger algemeen voortgezet onderwijs (HAVO) Vorm van voortgezet onderwijs, die vijf jaar duurt en vooral bedoeld is als voorbereiding op hoger beroepsonderwijs.
Hoger beroepsonderwijs (HBO) zie hogeschool
Hoger onderwijs Het hoger onderwijs in Nederland wordt verzorgd door ruim 60 hogescholen, 13 universiteiten en de Open universiteit.
Hogeschool Ruim 60 hogescholen verzorgen in Nederland het hoger beroepsonderwijs.	Hogescholen Nederland HBO-raad Vereniging hogescholen in Nederland
Hoogbegaafdheid Een grote woordenschat, snel van begrip, een goed geheugen en een grote creativiteit. Dat zijn enkele kenmerkende eigenschappen van een kind met een ontwikkelingsvoorsprong.	Omnino Adviesbureau voor ouders van kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong
Huiswerkbegeleiding	Huiswerkbegeleiding.nl
I	Naar alfabet

IB-er zie intern begeleider
IB-Groep zie informatie beheer groep
ICT (informatie- en communicatietechnologie) Een van de aandachtspunten van het Ministerie van OCenW is de invoering van ICT in het onderwijs.	Onderwijsinspectie ICT schoolportretten LAKS Project ICT Scholieren
Individueel voorbereidend beroepsonderwijs (IVBO) Het ivbo is omgezet naar leerwegondersteunend onderwijs (vmbo).
Informatie Beheer Groep (IB-Groep) Voor het Ministerie van OCenW verzorgt de IB-Groep de uitvoering van een deel van haar wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld de Wet op de studiefinanciering, de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en de Les- en cursusgeldwet.	IB-Groep
Informatiekunde De invoering van de basisvorming gaat gepaard met nieuwe vakken, waarvan informatiekunde er een is. In deze lessen leren de leerlingen omgaan met de belangrijkste applicaties van de computer.	Ministerie van OCenW Kerndoelen informatiekunde
Inspectie van Onderwijs zie onderwijsinspectie
Interconfessioneel onderwijs Als scholen met verschillende geloofsovertuigingen fuseren, noemen ze zich een interconfessionele school.
Internationale schakelklas (ISK) Voor leerlingen tussen de 12 en de 16 jaar die de Nederlandse taal nog onvoldoende beheersen is er internationale schakelklas. Hier worden ze voorbereid op het reguliere Voortgezet Onderwijs
Interne begeleider (IB-er) De interne begeleider organiseert, coördineert en bewaakt de leerlingenzorg op de basisschool of de school voor voortgezet onderwijs.
Interne coördinator leerlingenzorg (ICL-er) zie interne begeleider
ISK internationale schakelklas (ISK)
Islamitische school Bezorgdheid over schoolresultaten en over vervreemding van eigen cultuur en godsdienst. Van daaruit ontstond bij islamitische ouders de behoefte aan onderwijs vanuit eigen levensbeschouwelijke achtergrond. Voor meer informatie: ISBO (Islamitische Scholen Besturen Organisatie), telefoon: 030 - 602 85 75.	Onderwijsinspectie Inspectierapport Islamitische Basisscholen
IVBO zie individueel voorbereidend beroepsonderwijs
J	Naar alfabet

Jenaplanschool Hoe meer mensen verschillen, hoe meer ze van elkaar kunnen leren. Daarom kent de Jenaplanschool de stamgroep, die bestaat uit kinderen van drie opeenvolgende schooljaren. In plaats van vakken zijn er vormingsgebieden, waarvan wereldoriëntatie de belangrijkste is. De manier van lesgeven sluit aan bij vier grondvormen van menselijk verkeer: gesprek, werk, spel en viering.	Nederlandse Jenaplanvereniging
Jeugdarts De jeugdarts houdt de gezondheid van de schoolgaande jeugd in de gaten via een aantal onderzoeksmomenten. De Wet op de Collectieve Preventie heeft het beleid bij de gemeente gelegd; de GGD (gemeentelijke gezondheidsdienst) voert het uit. Op het moment is er een tendens naar het voorkómen van psychosociale problemen.	GGD-Nederland
K	Naar alfabet

Kaderberoepsgerichte leerweg In het vmbo kiest de leerling in plaats van een vakkenpakket een leerweg: de theoretische, de beroepsgerichte of de gemengde. De beroepsgerichte leerweg heeft een basisvariant (met vooral praktijkvakken) en een kadervariant (met meer algemene vakken).	VMBO Plein
KCV zie klassieke culturele vorming
Kerndoelen Iedere basisschool moet hetzelfde (kern)programma aanbieden. Daarom geeft de overheid per vak aan wat leerlingen moeten leren: de kerndoelen. Zo komt een leerling niet onnodig in de problemen als hij van basisschool verandert of naar het voortgezet onderwijs gaat. Ook voor de vakken in de basisvorming zijn kerndoelen geformuleerd.	Ministerie van OCenW Kerndoelen basisvorming Ministerie van OCenW Dossier Kerndoelen basisonderwijs
Klachtencommissie Stel u heeft een klacht en praten met leerkracht of directeur lost niets op. In dat geval kunt u zich wenden tot een klachtencommissie. Elke school is aangesloten bij zo’n commissie; de procedure staat vermeld in de schoolgids.	LKC Landelijke Klachtencommissie voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs Onderwijsklachten Ouderpaar dat klachtenprocedure in basisonderwijs heeft doorlopen, wil ervaringen delen
Klassenassistent De klassenassistent werkt in het speciaal onderwijs. Onder verantwoording van de leerkracht verricht hij verzorgende of onderwijsinhoudelijke taken.	Ministerie van OCenW Dossier Werk(en) in het onderwijs Word leraar
Klassieke Culturele Vorming Verplicht vak op de bovenbouw van het gymnasium.
KPC-groep zie landelijke pedagogische centra
Kwaliteitskaart De Inspectie van Onderwijs brengt jaarlijks in september kwaliteitskaarten uit. Per school (VO) worden de eindexamenresultaten gegeven en het percentage leerlingen dat is overgegaan naar een volgend leerjaar.	Kwaliteitskaart VO 2003
L	Naar alfabet

LAKS zie landelijk aktie komitee voor scholieren
Landelijk Aktie Komitee voor Scholieren (LAKS) Het LAKS is van en voor scholieren in het voortgezet onderwijs. Het behartigt hun belangen en organiseert activiteiten.	LAKS
Landelijke Geschillencommissie voor het openbaar onderwijs (LGC) Als er tussen de medezeggenschapsraad en het schoolbestuur een geschil ligt en u bent lid van een van beide, dan kunt u terecht bij het LGC.	Landelijke Geschillencommissie
Landelijke Klachtencommissie voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs (LKC) In de schoolgids staat vermeld bij welke klachtencommissie uw school aangesloten is. Mogelijk is dat het LKC, de landelijke klachtencommissie voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs.	Landelijke Klachtencommissie
Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs op algemene grondslag (LOBO)	LOBO
Landelijke Pedagogische Centra Er zijn drie landelijke pedagogische centra: het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS), het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum (CPS) en de KPC-groep. Hun taak is het adviseren en begeleiden van docenten onder meer door het geven van trainingen.	APS CPS KPC-groep
Landelijke vereniging van ouders in het christelijk onderwijs (Ouders & COO)	Ouders & COO
Leerjaarcoördinator In het voortgezet onderwijs heeft iedere klas heeft een eigen mentor. Alle klassen van een bepaald leerjaar vallen onder de zorg van de leerjaarcoördinator.
Leerlingbijdrage zie ouderbijdrage
Leerling-dossier Van elke leerling in het basisonderwijs wordt een leerling-dossier bijgehouden. Naast toets- en rapportgegevens kunnen er plannen voor extra hulp en notities over teambesprekingen in staan.
Leerlingmediation zie vertrouwensleerling
Leerlingenraad De Wet Medezeggenschap Onderwijs 1992 biedt leerlingen in het voortgezet onderwijs de mogelijkheid een eigen raad op te richten. De raad heeft het recht, gevraagd en ongevraagd, advies uit te brengen aan de medezeggenschapsraad.	LAKS Cursus leerlingen en medezeggenschap
Leerlingenvervoer Het vervoer van gehandicapte leerlingen mag elke gemeente naar eigen inzicht organiseren. Voor bijvoorbeeld veiligheid en eigen bijdragen gelden regels. In elke gemeente ligt een verordening ter inzage, hoe het vervoer is geregeld.	Handicap.nl Vervoer naar school en terug
Leerlingenstatuut Scholen in het voortgezet onderwijs moeten een leerlingenstatuut hebben. In dit reglement staan niet alleen de plichten, maar ook de rechten van leerlingen. Naast schoolregels omtrent bijvoorbeeld straffen, kunnen er afspraken in staan over geweld, discriminatie en vrijheid van uiterlijk.	LAKS Het Leerlingenstatuut, wat moet je ermee?
Leerlinggebonden financiering zie rugzak
Leerlingvolgsysteem (LVS) Om de voortgang van elk kind heel precies en systematisch bij te houden gaan steeds meer scholen over tot het gebruik van het leerlingvolgsysteem.	Citogroep Leerlingvolgsysteem PO Citogroep Peutervolgsysteem
Leerlingwezen Wat vroeger het leerlingwezen was, heet nu beroepsbegeleidende leerweg en is onderdeel van het secundair beroepsonderwijs.
Leerplicht Met vier jaar mag een kind naar school. Maar als het vijf is geworden, moet het. De leerplicht eindigt aan het einde van het schooljaar waarin de leerling zestien is geworden. Dan volgt nog een jaar gedeeltelijke leerplicht.	Ministerie van OCenW Dossier Leerplicht Ministerie van OCenW Voortijdig Schoolverlaten
Leerweg Op het vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) kiest de leerling na de basisvorming een leerweg. De theoretische (vergelijkbaar met de mavo), de basisberoepsgerichte en kaderberoepsgerichte (vergelijkbaar met het vbo) of de gemengde. Zo krijgt de leerling de manier van leren die het best bij hem past.	VMBO Plein
Leerwegondersteunend onderwijs (LWOO) Als een leerling extra hulp nodig heeft bij het volgen van een van de leerwegen in het vmbo is er binnen de eigen school leerwegondersteunend onderwijs (voorheen ivbo).	VMBO Plein
Lerarenondersteuner In een basisschoolklas kan de leerkracht hulp krijgen van een lerarenondersteuner. Hij begeleidt leerlingen bij zelfstandig werken, hij houdt de voortgang van de leerlingen bij en kijkt testen na.	Ministerie van OCenW Dossier Werk(en) in het onderwijs Word leraar
Lesgeld Leerlingen van 16 jaar en ouder zijn wettelijk verplicht lesgeld te betalen.	IB-Groep Geld en Voortgezet Onderwijs
LGC zie landelijke geschillencommissie voor het openbaar onderwijs
Lijsters Boektoppers zijn goedkope leesboeken, die niet alleen via de basisschool, maar ook via scholen voor voortgezet onderwijs te bestellen zijn. zie ook boektoppers	Lijsters
LKC zie landelijke klachtencommissie voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs
LOBO zie Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs op algemene grondslag
Loting zie numerus fixus
LPC zie landelijke pedagogische centra
Lumpsum In het voortgezet onderwijs is in 1996 een nieuw bekostigingssysteem ingesteld: de lumpsum. Scholen krijgen de beschikking over een bedrag voor personele en voor materiele kosten en bepalen zelf hoe ze dat besteden.
LVS zie leerlingvolgsysteem
LWOO zie leerwegondersteunend onderwijs
M	Naar alfabet

Master zie Bachelor en Master
MAVO zie middelbaar algemeen voortgezet onderwijs
MBO zie middelbaar beroepsonderwijs
Medezeggenschapsraad (MR) Iedere school heeft verplicht een medezeggenschapsraad. Ouders kunnen hierin met leraren en onderwijsondersteunend personeel meepraten en meebeslissen over het schoolbeleid. In het voortgezet onderwijs kunnen ook leerlingen in de mr zitten.	Ministerie van OCenW Dossier Medezeggenschap Medezeggenschapsraden.nl
Mentor In het voortgezet onderwijs is er voor elk vak een andere leraar. Daarom heeft elke klas een mentor, of klassenleraar, die speciaal voor de leerlingen van die klas zorgdraagt.
Middelbaar algemeen voortgezet onderwijs (MAVO) Wat vroeger mavo was, heet nu samen met het vbo: vmbo.
Middelbaar beroepsonderwijs (MBO) Het mbo heet nu sbo: secundair beroepsonderwijs.
Montessorionderwijs Help mij het zelf te doen' is het motto van de door Maria Montessori ontworpen onderwijsmethode. Een kind ontwikkelt namelijk zichzelf, mits zijn omgeving tot handelen uitnodigt. De opvoeder hoeft slechts te begeleiden. Omdat een kind het snelst leert als hij aan iets toe is (de 'gevoelige periode'), bepaalt op een Montessorischool de leerling zelf in welk tempo hij welk leergebied doet.	Nederlandse Montessori Vereniging Nederlandse Montessori Vereniging
MR zie medezeggenschapsraad
N	Naar alfabet

Natuur- en scheikunde In de basisvorming zijn de vakken natuurkunde en scheikunde gecombineerd tot één vak.	Ministerie van OCenW Kerndoelen
Nederlandse Katholieke Oudervereniging (NKO)	NKO
NKO zie Nederlandse Katholieke Oudervereniging
Nijs Annette Nijs (VVD) is staatssecretaris van OCenW.	Ministerie van OCenW Curriculum vitae Annette Nijs
Numerus fixus Als voor een opleiding meer aanmeldingen binnenkomen dan er plaatsen zijn, moet er geloot worden. Er is dan sprake van een opleiding met numerus fixus.	IB-Groep Numerus fixus 2003/2004
O	Naar alfabet

OALT zie onderwijs in allochtone levende talen
OBD zie onderwijsbegeleidingsdienst
OBS Openbare basisschool; openbaar onderwijs
OCenW-Plein De internetsite van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Met teksten van nota's, achtergronden van beleid en nieuws op onderwijsgebied.	OCenW-Plein
Onderwijs allochtone levende talen (OALT) Het leren van de moedertaal is belangrijk om contact te houden met de eigen cultuur. Vandaar deze extra onderwijsvoorziening die buiten schooltijd valt. De gemeente bepaalt welke talen aangeboden worden, ouders kunnen er gebruik van maken.	Ministerie van OCenW Dossier Onderwijs in allochtone levende talen (OALT)
Onderwijsassistent 'Meer handen in de klas' en dus meer aandacht voor de leerlingen. De onderwijsassistent helpt de leraar op de basisschool met allerlei taken.	Ministerie van OCenW Dossier Werk(en) in het onderwijs Word leraar
Onderwijsbegeleidingsdienst (OBD) Bij het oplossen van onderwijsproblemen kan de OBD (ook wel centrum voor educatieve dienstverlening genoemd) helpen met extra deskundigheid. Is er bijvoorbeeld bij een kind sprake van grote leerproblemen, dan kan het hier worden onderzocht.	Onderwijsbegeleidingsdiensten Onderwijsbegeleidingsdiensten
Onderwijsconsulent Onafhankelijke professionals adviseren scholen, ouders of regionale expertisecentra als ouders geen geschikte school voor hun gehandicapte kind kunnen vinden.
Onderwijsinspectie Of een school zich houdt aan de door de overheid gestelde wetten en regels wordt gecontroleerd door de Inspectie van Onderwijs.	Onderwijsinspectie Rapporten basisscholen
Onderwijsnummer Leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben het al, maar binnenkort krijgt elke leerling een persoonsgebonden nummer: het onderwijsnummer. Dat komt overeen met het sociaal-fiscaalnummer (sofi-nummer). Het is een administratief nummer dat nodig is om je bij een school in te schrijven.	Onderwijsnummer Informatie over Wet Onderwijsnummer Ministerie van OCenW Dossier Onderwijsnummer
Onderwijsondersteunend personeel (OOP) Naast de leerkracht werkt op een school het onderwijsondersteunend personeel. Bijvoorbeeld de onderwijsassistent, de medewerkers op de administratie of de conciërge.	Ministerie van OCenW Dossier Werk(en) in het onderwijs
Onderwijsraad De Onderwijsraad: het adviesorgaan voor de regering op het gebied van onderwijs. De raad adviseert over de hoofdlijnen van het beleid en over de wetgeving.	Onderwijsraad
Onderwijstelefoon Met vragen over en problemen met de leefbaarheid en (on)veiligheid op school (PO en VO) kunnen zowel leerlingen en ouders terecht bij de onderwijstelefoon: 0800-1608 (werkdagen van 12.00-17.00).	Onderwijstelefoon
Onderwijsverslag In mei verschijnt het onderwijsverslag, een publicatie van de Inspectie van Onderwijs. De inspectie beschrijft hierin de toestand van het Nederlandse onderwijs.	Onderwijsinspectie Onderwijsverslag 2002
OOP zie onderwijsondersteunend personeel
Openbaar onderwijs Openbare scholen staan open voor alle kinderen: ze werken niet vanuit een bepaalde godsdienst of levensovertuiging. Wel kunnen ze onderwijs geven vanuit speciale opvoedkundige ideeën. Een openbare school wordt bestuurd vanuit de gemeente.	Vereniging Openbaar Onderwijs
OR zie ouderraad
Ouderbijdrage Voor extra activiteiten buiten het lesprogramma kan de school aan de ouders een vrijwillige bijdrage vragen: de ouderbijdrage.	De School'Knip' Leerkracht en ouder over de ouderbijdrage LAKS Let op de kleine lettertjes! Ministerie van OCenW De ouderbijdrage: verplicht vrijwillig
Ouderraad (OR) Die zaken die vooral ouders aangaan worden besproken in de ouderraad. Deze brengt advies uit aan de medezeggenschapsraad, maar heeft zelf geen wettelijk geregelde rechten.	Ouderraad.net Trefpunt ouderraden Basisschool Ouderraden.nl
Ouders & COO zie landelijke vereniging van ouders in het christelijk onderwijs
Oudervereniging Er zijn vier landelijke organisaties voor ouders in het onderwijs. De Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO); de Nederlandse Katholieke Oudervereniging (NKO); de Landelijke vereniging van ouders in het christelijk onderwijs (Ouders & COO) en de Landelijke Oudervereniging Bijzonder Onderwijs op algemene grondslag (LOBO).	LOBO NKO Ouders & COO VOO
Overblijven Elke school is verplicht een overblijfmogelijkheid te bieden.	Ministerie van OCenW Dossier Tussenschoolse opvang (overblijven) Warmemaaltijden.nl Warmemaaltijden.nl
P	Naar alfabet

PCL zie permanente commissie leerlingenzorg
Peer mediation zie vertrouwensleerling
Permanente commissie leerlingenzorg (PCL) Zoveel mogelijk leerlingen op een gewone basisschool: het Weer Samen Naar School-beleid. Toch kan het zijn dat een kind beter af is op een school voor speciaal onderwijs. Een onafhankelijke commissie, de PCL, onderzoekt of dat inderdaad zo is.
Pestprotocol Op sommige scholen hebben leerlingen, leraren en ouders afspraken gemaakt over pesten. Die afspraken zijn vastgelegd in een pestprotocol.	Stichting Jeugdinformatie Nederland Kinderen pesten kinderen: voorlichtingsbrochure Pesten.net Hulp aan slachtoffers LAKS Checklist 'Leefbare school' Leerlingmediation Leerlingen lossen ruzies zelf op
Pilotschool zie voorhoedeschool
PMVO zie procesmanagement voortgezet onderwijs
PO zie basisonderwijs
Praktijkonderwijs Praktijkonderwijs is een speciale vorm van voortgezet onderwijs voor leerlingen die het meest gebaat zijn bij onderwijs dat hen direct naar de arbeidsmarkt leidt.	VMBO Plein
Primair onderwijs (PO) zie basisonderwijs
Profieldeel Naast een gemeenschappelijk deel, dat voor alle profielen gelijk is, heeft elk profiel een kenmerkend deel.
Profielen Voor havo en vwo-leerlingen is de vrije keuze van examenvakken verdwenen. Voor een betere aansluiting op hogeschool of universiteit kan gekozen worden uit vier profielen. Dat zijn: natuur en techniek, natuur en gezondheid, economie en maatschappij en cultuur en maatschappij.	Tweede Fase Adviespunt Informatie over de profieldelen
Profielwerkstuk Het schoolexamen (havo en vwo) omvat ook een profielwerkstuk. Dat is een praktische opdracht waarbij meerdere vakken uit het profieldeel worden gecombineerd.
Q	Naar alfabet


R	Naar alfabet

REC zie regionale expertisecentra
Regionale expertisecentra (REC) Met de Rugzak kunnen meer gehandicapte leerlingen naar een 'gewone’ school. Speciale scholen ondersteunen de school waar het kind les krijgt. Hun deskundigheid bundelen ze in een samenwerkingsverband: het REC.	Overzicht REC's Ministerie van OCenW Dossier Rugzak
Regionale Meld- en Coördinatiefunctie (RMC-functie) De RMC-functie, vastgelegd in de RMC-wet, verplicht gemeenten alle voortijdige schoolverlaters te registreren. Want de overheid streeft ernaar dat jongeren zoveel mogelijk kansen hebben op de arbeidsmarkt.	Ministerie van OCenW Voortijdig Schoolverlaten
Regionaal opleidingingscentrum (ROC) ROC’s bieden beroepsonderwijs en volwasseneneducatie aan.
Regionale verwijzingscommissie (RVC) Aan de hand van landelijk vastgestelde criteria bekijkt een onafhankelijke commissie, de RVC, of een vmbo-leerling in aanmerking komt voor praktijkonderwijs of leerwegondersteunend onderwijs.	VMBO Plein
Remedial teacher (RT-er) De remedial teacher is een apart geschoolde leraar, die kinderen met leerproblemen op de basisschool extra hulp en begeleiding kan geven.
RMC-coördinator Voortijdige schoolverlaters moeten bij de gemeente geregistreerd worden. Dat verplicht de Regionale Meld- en Coördinatiefunctie, die is vastgelegd in de RMC-wet. De RMC-coördinator onderneemt actie om voortijdige schoolverlaters terug te laten keren in het onderwijs.	Ministerie van OCenW Voortijdig Schoolverlaten
ROC's zie regionale opleidingencentra (roc's)
RT-er zie remedial teacher
Rugzak Onderdeel van de plannen om het gewone onderwijs toegankelijker te maken voor gehandicapte kinderen is de leerlinggebonden financiering: de Rugzak. Wat anders voor deze leerling in het speciaal onderwijs beschikbaar zou zijn, gaat nu 'in een rugzakje' mee naar de gewone school.	Ministerie van OCenW Dossier Rugzak
RVC zie regionale verwijzings commissie
S	Naar alfabet

Samenwerkingsschool Een school die zowel openbaar als bijzonder onderwijs aanbiedt, heet een samenwerkingsschool. Op het moment worden zulke scholen gedoogd. Een wijziging van de grondwet is nodig om deze vorm toe te staan.	Ministerie van OCenW Adelmund: Wijzig grondwet voor samenwerkingsschool
Samenwerkingsverband (SWV) De zorg naar de leerling en niet de leerling naar de zorg, aldus het Weer samen naar school-beleid. In dit kader maakt elke speciale én reguliere basisschool deel uit van een samenwerkingsverband. De speciale school ‘helpt’ de reguliere school met het verbreden van zijn zorg. Bijvoorbeeld door het uitbreiden van remedial teaching.
SBO zie secundair beroepsonderwijs
Schakelklas zie internationale schakelklas (ISK)
Schoolbegeleidingsdienst zie onderwijsbegeleidingsdienst
Schoolconsultatieteam zie zorgteam
Schoolexamen Het schoolonderzoek in de profielen in het havo en vwo heet schoolexamen.
SchoolonderzoekHet Ministerie van OCenW bepaalt de examenstof voor het voortgezet onderwijs. De toetsing is gedeeltelijk landelijk (centraal examen) en wordt gedeeltelijk door de school zelf opgesteld (schoolonderzoek).
Schoolplan Eens in de vier jaar moeten basisscholen hun kwaliteit toetsen en een schoolplan maken. In dat plan moet staan op welke manier ze aan onderwijsverbetering willen werken.
Schoolvakanties Korte vakanties bepalen scholen zelf. Voor de zomervakantie bepaalt de minister de data, die terwille van de vakantiespreiding verschillend zijn voor de regio's Noord, Midden en Zuid.	Ministerie van OCenW Schoolvakanties
Schoolzwemmen Schoolzwemmen is een niet verplicht onderdeel van het lesprogramma basisschool.	Ministerie van OCenW Dossier Schoolzwemmen
Science Als het aan de Onderwijsraad ligt, komt er in 2004 een nieuw vak in de basisvorming. Science moet een combinatie worden van natuurkunde, scheikunde, biologie en techniek.
Sectoren Geen vakkenpakketten meer zelf samenstellen. In het vmbo (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) kan de leerling kiezen uit vier sectoren: techniek, zorg en welzijn, economie en landbouw. Deze vaste vakkenpakketten zorgen voor een betere aansluiting op het secundair beroepsonderwijs.	VMBO Plein
Secundair beroepsonderwijs (SBO) Twee leerwegen omvat het secundair beroepsonderwijs. De beroepsbegeleidende leerweg (vroeger het leerlingwezen) en de beroepsopleidende leerweg (vroeger het middelbaar beroepsonderwijs). Beide leerwegen bestaan uit werken in de praktijk en leren op school.	Ministerie van OCenW Dossier Wet Educatie en Beroepsonderwijs
Secundair onderwijs zie voortgezet onderwijs
Slaag/zakregeling Voor de tweede fase (havo en vwo) geldt een nieuwe slaag/zakregeling.	Ministerie van OCenW Slaag/zakregeling
Speciaal onderwijs Voor kinderen, die het gewone basisonderwijs niet kunnen volgen vanwege leer- of gedragsproblemen, of vanwege een lichamelijke of geestelijke handicap, zijn er speciale scholen.	Kennisnet Leerlingzorg Primair Onderwijs
Speciaal voortgezet onderwijs (SVO) Ivbo, svo-lom en svo-mlk. IIn 2002 worden ze omgezet naar leerwegondersteunend en praktijkonderwijs. Alleen de svo-scholen voor lichamelijk gehandicapte, slechthorende, slechtziende of langdurig zieke leerlingen blijven.	Kennisnet Leerlingzorg Voorgezet Onderwijs
Speciale leerweg Voor kinderen die het niet redden op hun basisschool kan binnen de eigen school een speciale leerweg uitgestippeld worden, eventueel met hulp van buitenaf. Want het 'Weer samen naar school'-beleid wil de zorg naar het kind brengen en niet het kind naar de zorg.
Spijbelen De Leerplichtwet 1969 verplicht ouders om ervoor te zorgen dat hun kinderen naar school gaan. Vanaf zijn twaalfde is ook de leerling zelf verantwoordelijk.	LAKS Spijbelen gezien door de ogen van leerlingen
Sponsoring Voor het bedrijfsleven is de jeugd een boeiende doelgroep en dus is de school aantrekkelijk om te sponsoren. Het bedrijf verstrekt geld, goederen of diensten - denk aan lesmateriaal - in ruil voor een tegenprestatie. In een convenant zijn afspraken vastgelegd rond sponsering.	Ministerie van OCenW Dossier Sponsoring primair en voortgezet onderwijs
Startkwalificatie Jongeren zoveel mogelijk kansen bieden op de arbeidsmarkt. Daarom streeft de overheid ernaar dat ze het onderwijs niet verlaten voor ze een startkwalificatie hebben. Met het afronden van een opleiding op niveau 2 in het middelbaar beroepsonderwijs of met het behalen van een havo- of vwo-diploma wordt die verkregen.	Ministerie van OCenW Voortijdig Schoolverlaten
Studiefinanciering Een leerling in het secundair beroepsonderwijs of in het hoger onderwijs heeft recht op studiefinanciering.	IB-Groep Mogelijkheden tot studiefinanciering
Studiehuis School is studiehuis geworden. Althans in de bovenbouw van havo en vwo. Leren studeren, daar gaat het om. De leerling gaat zelfstandiger werken, de docent wordt meer begeleider. Zo is de leerling beter voorbereid op de manier van werken op hogeschool en universiteit.	Ministerie van OCenW Dossier Tweede Fase Volkskrant Artikelen over het Studiehuis
Studielast Studielast is een nieuw begrip in de bovenbouw van havo en vwo. Bedoeld wordt de gemiddelde tijd die een gemiddelde leerling aan zijn schoolwerk besteedt. Niet alleen in de lessen, maar ook tussendoor op school en thuis.	Tweede Fase Adviespunt Studielasttabellen
Studielasturen (SLU/SBU) zie studielast
Studieverlichting De leerling is overbelast. Dat is de belangrijkste klacht over de vernieuwde tweede fase. Staatssecretaris Adelmund nam daarom een aantal (tijdelijke) maatregelen tot studieverlichting. Onlangs deed minister van der Hoeven een voorstel om de tweede fase te verlichten.	Ministerie van OCenW Uitwerking tijdelijke maatregelen Tweede Fase Adviespunt Voorstel van minister van der Hoeven om tweede fase te verlichten
SVO zie speciaal voortgezet onderwijs
SWV zie samenwerkingsverband
T	Naar alfabet

Techniek Een van de nieuwe vakken in de basisvorming is techniek. Centraal staat het inzicht in technische processen. Onderwerpen als materiaal en gereedschapskennis, elektriciteit en de werking van apparaten komen aan bod.	Digischool Technieklokaal Ministerie van OCenW Kerndoelen techniek
Thuisonderwijs Niet dagelijks naar school. Sommige ouders kiezen ervoor hun kind thuis onderwijs te bieden.	Nederlandse Vereniging voor Thuisonderwijs
Tieneropvang	Ministerie van VWenS Beleid rond tieneropvang
Tussenschoolse opvang zie overblijven
Tweede Fase Met de tweede fase wordt de vernieuwde bovenbouw op het havo en vwo bedoeld. De vernieuwing is zowel didactisch: het studiehuis als inhoudelijk: het profiel.	Ministerie van OCenW Dossier Tweede Fase Tweede Fase Adviespunt Achtergronden en ontwikkelingen LAKS Tweede Fase Handboek
Tweede Fase Adviespunt Het Tweede Fase Adviespunt begeleidt de invoering van de tweede fase. Een van de taken is het informeren en adviseren van zowel scholen als het ministerie.	Tweede Fase Adviespunt
U	Naar alfabet

Universiteit Aan een universiteit wordt wetenschappelijk onderwijs gegeven. Er zijn in Nederland 14 universiteiten.	Vereniging van Universiteiten (VSNU) Websites van universiteiten
V	Naar alfabet

Vakanties zie schoolvakanties
VAVO zie voortgezet algemeen volwassenenonderwijs
Veilige school Campagne 'De veilige school' is gericht op sociale veiligheid op middelbare scholen.	Ministerie van OCenW Dossier Veilige school Tolerante scholen.net Hoe krijg je op scholen een tolerante sfeer?
Veiligheid op de basisschool Campagne ‘Veiligheid op de basisschool’ is gericht op fysieke veiligheid en helpt scholen te werken aan een school zonder ongelukken.	Veiligheid op de basisschool
Vereniging Openbaar Onderwijs (VOO)	VOO
Verlichtingsmaatregelen zie Tweede Fase
Vertrouwensinspecteur Voor klachten over ongewenste intimiteiten zijn er bij de onderwijsinspectie speciale vertrouwensinspecteurs.	Onderwijsinspectie Meldpunt vertrouwensinspecteurs
Vertrouwensleerling Leerlingen in het voortgezet onderwijs helpen hun medeleerlingen bij het oplossen van conflicten. Er zijn speciale trainingen voor vertrouwensleerlingen.	Leerlingmediation Stichting De Meeuw Verslag van het pilotproject Leerlingbemiddeling
Vervoer zie leerlingenvervoer
Verzorging Een van de nieuwe vakken in de basisvorming is verzorging. 'Jongeren leren zichzelf en anderen te verzorgen' is de algemene doelstelling. Aan bod komen onder meer persoonlijke verzorging en hygiëne, relaties en seksualiteit, gebruik van genotmiddelen, budgetbeheer en voeding.	Ministerie van OCenW Kerndoelen verzorging
VMBO zie voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs
VO zie voortgezet onderwijs (VO)
VOO zie Vereniging Openbaar Onderwijs
Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (VMBO) In het schooljaar 2002/2003 worden de eerste examens afgenomen van het vmbo. Deze nieuwe schoolsoort komt in de plaats van mavo en vbo en kent vier leerwegen: de theoretische, de gemengde, de kaderberoepsgerichte en de basisberoepsgerichte. Ook het leerwegondersteunend onderwijs is onderdeel van het vmbo. Het vmbo bereidt voor op het sbo (secundair beroepsonderwijs), het vroegere mbo (middelbaar beroepsonderwijs).	VMBO Plein Ministerie van OCenW Dossier VMBO Wat is VMBO
Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (VWO) Vorm van voortgezet onderwijs, die zes jaar duurt en die vooral bedoeld is als voorbereiding op wetenschappelijk onderwijs (universiteit). Tot het vwo behoren het atheneum en het gymnasium. Op het gymnasium is Grieks en/of Latijn verplicht.
Voor- en naschoolse opvang zie buitenschoolse opvang
Voor- en vroegschoolse educatie (VVE) Hoe eerder je iets aan taal- en leerachterstanden doet, hoe beter. Daarom is een voorschoolse voorziening (kinderopvang of peuterspeelzaal) de ideale plek. Kinderen beginnen daar met educatieve programma's, die doorlopen tot in de eerste twee groepen van de basisschool.	Ministerie van OCenW Dossier Voor- en vroegschoolse educatie (VVE)
Voorhoedeschool (pilotschool) ICT in het onderwijs: het Ministerie van OCenW stelt hiervoor geld ter beschikking. Om voor die subsidie in aanmerking te komen, moet de school een projectplan maken. Krijgt de school de subsidie dan is het een voorhoedeschool.
Voorschool zie voor- en vroegschoolse educatie	Volkskrant Artikelen over voorschool
Voortgezet algemeen volwassenenonderwijs (VAVO) Leerlingen die in het voortgezet onderwijs hun diploma niet hebben gehaald, kunnen alsnog examen doen in het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs. Ze hoeven alleen die vakken te doen die ze eerder niet gehaald hebben.
Voortgezet onderwijs (VO) Na de basisschool gaat de leerling naar het voortgezet onderwijs. Hij heeft de keuze uit: vmbo, havo en vwo.	Ministerie van OCenW Onderwijsgids voortgezet onderwijs Onderwijsinspectie Rapporten voortgezet onderwijs Trouw Dossier Schoolprestaties
Voortijdig schoolverlaten Jongeren die het onderwijs verlaten zonder startkwalificatie worden bij hun gemeente geregistreerd als voortijdig schoolverlater. Een opleiding op niveau 2 in het middelbaar beroepsonderwijs of een havo- of vwo-diploma is nodig voor een startkwalificatie.	Ministerie van OCenW Voortijdig Schoolverlaten
Vrije deel In de bovenbouw van havo en vwo kiest de leerling een profiel. Dat bestaat uit een gemeenschappelijk deel (met vakken die verplicht zijn), een profieldeel (met vakken die specifiek zijn voor dat profiel) en een vrij deel. In het vrije deel kan het gekozen profiel aangevuld worden met vakken uit andere profielen.
Vrije ruimte In de basisvorming hebben scholen naast de verplichte vakken zeven lesuur per week om zelf te besteden. Bijvoorbeeld aan extra lessen, maar een school kan ook kiezen voor begeleiding van zwakke leerlingen. Juist met deze vrije ruimte laat een school zien wat hij belangrijk vindt.
Vrije Schoolonderwijs Het antroposofische mensbeeld, zoals dat door Rudolf Steiner (1861-1925) ontwikkeld is, ligt aan de basis van de Vrije Schoolmethodiek. Kenmerkend is dat niet alleen het verwerven van kennis centraal staat. Een mens heeft hoofd, hart en handen en alledrie moeten evenveel aan bod komen. Grote waarde wordt daarom aan kunstonderwijs als zang, toneel, tekenen en schilderen gehecht.	Vereniging voor Vrije Opvoedkunst Bond van Vrije Scholen
VVE zie voor- en vroegschoolse educatie
VWO zie voorbereidend wetenschappelijk onderwijs
W	Naar alfabet

Weer Samen naar School (WSNS) Zoveel mogelijk kinderen moeten, eventueel met speciale hulp, op de 'gewone' basisschool blijven. Want de zorg naar het kind en niét het kind naar de zorg is de kern van het 'Weer samen naar school'-beleid.	Ministerie van OCenW Dossier Weer Samen Naar School
Wereldschool Nederlandstalige kinderen in het buitenland kunnen onderwijs krijgen op de wereldschool.	Wereldschool
WSNS zie weer samen naar school
X	Naar alfabet


Y	Naar alfabet


Z	Naar alfabet

Zij-instromers Vanuit een ander beroep gaan ze voor de klas: zij-instromers. Vereist is een hbo- of wetenschappelijke opleiding. Na een geschiktheidsonderzoek mogen ze direct voor de klas staan. Wel moeten ze binnen twee jaar hun onderwijsbevoegdheid halen.	Ministerie van OCenW Dossier Werk(en) in het onderwijs Word leraar
Zorgstructuur Het onderwijs zo inrichten dat zoveel mogelijk leerlingen mee kunnen komen en uitval naar het speciaal onderwijs verminderd wordt. Daar is de huidige zorgstructuur op gericht.
Zorgadviesteam zie zorgteam
Zorgbreedtecommissie zie zorgteam
Zorgteam In een zorgteam (ook wel zorgadviesteam, zorgbreedtecommissie of schoolconsultatieteam genoemd) zitten diegenen van school die belast zijn met de leerlingzorg en hulpverleners van buitenaf. Bijvoorbeeld de jeugdarts, de leerplicht ambtenaar en iemand van Bureau Jeugdzorg. Samen bekijken ze of er bij een probleem hulp van buitenaf nodig is.